Hayat bazen insanı hiç beklemediği yolların başına getirir. Kimi zaman kişi kendisini yabancı bir şehirde / alışık olmadığı şartlarda imkânsızlıkların ve belirsizliklerin ortasında bulabilir. Hz. Musa’nın (aleyhisselâm), hayatını kurtarmak amacıyla Firavun’dan kaçarak Medyen’e vardığında yaşadığı durum da buna benzerdi. Medyen’e ulaştığı günün sabahında ne kalacak bir evi ne bir işi ne de geleceğe dair bir fikri vardı.

Musa (aleyhisselâm), bütün bu belirsizliklerin ortasında tam bir teslimiyet ile Rabbine yönelerek acziyet ve çaresizlik içinde şöyle dua etti:

‎"رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ"

“Rabbim! Bana indireceğin (lütfedeceğin) her türlü hayra gerçekten muhtacım.” (Kasas 28/24)

Musa (aleyhisselâm) daha sonra karşılaştığı ihtiyaç sahibi iki kadına hiçbir karşılık beklemeden yardım ederek hayvanlarını suladı. Bu iki kadın Hz. Şuayb’ın kızlarıydı; ancak Musa (aleyhisselâm) bunu bilmiyordu. Ardından bir ağacın gölgesine çekilip tevekkülle Rabbine iltica etti.

Kıssanın devamını ayet-i kerime şöyle anlatıyor: “Derken o iki kadından biri, utangaç bir eda ile yürüyerek ona geldi ve: ‘Babam, bizim için sulama yaptığının karşılığını vermek üzere seni davet ediyor’ dedi. Musa onun yanına gelip başından geçenleri anlatınca, o da: ‘Korkma! Zalimler topluluğundan kurtuldun’ dedi.” (Kasas 28/25)

Hz. Musa (aleyhisselâm) yapayalnız ve çaresiz olarak başladığı günün akşamında kendini Hz. Şuayb’in himayesinde buldu. Onu kızlarından biriyle evlendirdi, ona kalacak bir yer ve iş verdi. Böylece on yıl sürecek peygamberliğe hazırlık süreci de başlamış oldu.

Bu kıssa, kulun sebeplerin tükendiği yerde Rabbine yönelmesinin ne büyük neticeler doğurabileceğini göstermektedir. Musa (aleyhisselâm) Medyen’e ulaştığında elinde hiçbir dünya nimeti yoktu; fakat kalbinde Rabbine karşı sarsılmaz bir güven vardı. O, kapıların kapandığını gördüğünde insanlara değil, kapıları açan Allah Teâla’ya yöneldi.

Tasavvuf ehlinin ifade ettiği gibi, “kul bazen mahrumiyet zannettiği şeylerin içinde ilâhî lütufların saklı olduğunu göremez”. Allah Teâlâ kulunu kimi zaman istediği şeylerden mahrum bırakır; fakat bununla onu daha büyük ihsanlara hazırlar. Hz. Musa’nın yaşadığı hâl de böyledir. O gün yalnızlık gibi görünen şey, aslında ilâhî terbiyenin başlangıcı; belirsizlik gibi görünen şey ise büyük bir geleceğin habercisiydi.

İnsan çoğu zaman dua ederken sadece içinde bulunduğu sıkıntının giderilmesini ister. Hâlbuki Allah Teâlâ bazen duaya, kulun beklediğinden çok daha geniş ve hayırlı bir şekilde icabet eder. Hz. Musa bir lokma rızka, bir gece kalacak yere muhtaçtı; Allah Teâla ona emniyet, aile, iş, dostluk ve peygamberliğe hazırlık olacak bereketli yıllar nasip etti.

Bu sebeple mümin, hayatının en karanlık anlarında bile ümidini kaybetmez. Çünkü bilir ki Allah Teâla’nın rahmeti, kulun göremediği yerlerden akıp gelir. Bazen bir dua, kaderin yönünü değiştiren bir başlangıç olur. Bazen bir iyilik, umulmadık kapıların anahtarına dönüşür. Bazen de her şeyin bittiği sanılan bir an, Allah’ın yeni bir lütfunu başlatmak için seçtiği vakit olur.

Kulun vazifesi, neticeyi görmek değil; dua ile Rabbine yönelmek, sebeplere sarılmak ve ardından tevekkül etmektir. Zira Allah Teâla’ya güvenen kimse bilir ki kapanan kapıların ardında da Allah vardır, açılacak kapıların anahtarı da O'nun elindedir.

Elhamdülillah, vessalâtü vesselâmü alâ Resûlillah.

Dünya, insanı her geçen gün biraz daha yoran, hırpalayan ve kendi karmaşasının içine çeken koca bir gurbet yurdu. Sabahın ilk ışıklarıyla başlayan koşturmaca, bitmek bilmeyen sorumluluklar, adaletsizlikler ve çağın getirdiği o ağır manevi yük, bazen ruhumuzu nefessiz bırakacak raddeye getiriyor. İşte tam bu anlarda, insanı teselli eden, içini ferahlatan ve ona derin bir nefes aldıran o hakikat fısıldıyor kulaklarımıza: İyi ki ölüm var!

Ölüm, modern dünyanın bize dayattığı gibi korkunç bir son, karanlık bir dehliz ya da ebedi bir yok oluş değildir. Aksine ölüm, yorucu bir yolculuğun nihayete ermesi, ruhun zincirlerinden kurtulması ve asıl vatanına dönmesidir. Hz. Mevlânâ’nın o müthiş ve asırlardır eskimeyen ifadesiyle, o bir “Şeb-i Arûs” yani düğün gecesidir. Kulun en sevgiliye, yârene, kendisini yoktan var eden yegâne merhamet sahibine kavuşma anıdır.

İnsan hiç düğününden korkar mı?!

Hiç insan, kendini herkesten daha çok seven ve koruyan biricik sığınağına gitmekten çekinir mi?!

Hakiki Merhametin Sahibine Vuslat

Ölümden korkmamak gerekir; çünkü ölümle çıkılan yolculuk, bizi sonsuz bir şefkat iklimine taşır. Bizler dünyada merhameti hep eksik, kusurlu ve şartlara bağlı olarak tanırız. Beşerî olan her sevgi ve merhamet, doğası gereği mecazidir, sözdedir. En fedakâr, en canından aziz bilen anneyi düşünelim. Bir annenin evladına olan merhameti, yeryüzündeki en saf duygulardan biridir şüphesiz. Fakat öyle anlar gelir ki, o anne bile evladına karşı tahammülünü yitirebilir; yorgundur, hayatın telaşesi içindedir, kalbi kırıktır ya da o anki öfkesi merhamet duygusunun önüne geçebilir. İnsan olmanın getirdiği zaaflar, en güçlü şefkati bile anlık da olsa gölgeleyebilir.

Ancak Cenâb-ı Mevlâ için böyle bir durum asla ve katla söz konusu olamaz. O’nun merhameti hakikidir, süreklidir ve her şeyi kuşatmıştır. Nitekim bir hadis-i kudsîde Yüce Allah, “Rahmetim gerçekten gadabıma gâlibtir “ (Buhârî, Tevhîd, 15, nr. 7404; Müslim, Tevbe, 4, nr. 2751) buyurarak kullarına rahmet kapısını her daim açık tuttuğunu müjdeler. Bizi her zerremizle yaratan, bize nefes bahşeden, kalbimizin en gizli sızılarını bilen bir Yaratıcıdan kaçılır mı? O’ndan korkup köşe bucak saklanmaya çalışmak ne büyük bir yanılgıdır! Sevgiliye ulaşmak, her zerresiyle sıkıntı olan, merhametsizliğiyle insanı kendinden tiksindiren bu fani dünyadan ayrılıp ebedi emniyete kavuşmak, aslında özlemle istenilesi bir şey olmalıdır.

Bu Çağdan Nefret Etmek İçin Çok Sebebimiz Var

Rahmetli Cahit Zarifoğlu, modern zamanların insan ruhunda açtığı derin yaraları hissetmiş ve içini şöyle dökmüştü:

“Ben bu çağdan nefret ettim, etimle kemiğimle nefret ettim...”

Bugün yaşayan ve kalbi hâlâ selametini koruyan her insan, dönüp etrafına baktığında bu hisse ortak olmaktan kendini alamıyor. Biz de her zerremizle nefret ettik bu çağdan ve bu dünyanın samiyetsizliğinden. Çünkü adalet, ahlak ve insanlık her geçen gün biraz daha irtifa kaybediyor. İnsanlığın sürüklendiği bu manevi buhranı ve yozlaşmayı asırlar öncesinden gören Allah Resûlü [sallallahu aleyhi vesellem], bizlere adeta bugünün dünyasını tarif eden çok sarsıcı bir tabloda, hangi şartlarda ölümün bir çıkış kapısı olarak talep edilebileceğini anlatıyor:

“Şu altı durumda ölümü talep edebilirsiniz:

1. Sefih kimselerin amir olması,

2. Zaptiyelerin (kolluk kuvvetlerinin) çoğalması,

3. Hükmün/adaletin para ile satılması (rüşvetlerin artması),

4. Kanın istihfaf edilmesi (kısasların hiçe sayılması, insan hayatının ucuzlaması),

5. Akraba bağının koparılması,

6. Çömezlerin (iş bilmezlerin) Kur’ân-ı Kerim’i eğlence yapmaları; onu mûsîkî yerine kullanmaları. Öyle ki, adamı (mihraba), nağme dinlemek için geçirirler. Halbuki o adamın fıkıhtan haberi bile yoktur.” (İbn Abdülber, et-Temhîd, 18/147; Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 3/494; Taberânî, el-Mu’cemü’l-Kebîr, 18/36, nr. 60).

Hadis-i şerifte zikredilen maddeleri günümüz dünyasıyla kıyasladığımızda, çağımızın ne denli büyük bir çıkmaza girdiğini görmek hiç de zor değil. Sefihlerin, yani liyakatsiz ve sığ kimselerin köşe başlarını tuttuğu, yönetim mekanizmalarını ele geçirdiği bir devirden geçiyoruz. Adaletin parayla, güçle, nüfuzla satıldığı; mazlumun hakkını ararken yorulduğu, zalimin ise elini kolunu sallayarak gezdiği bir dünya burası. İnsan hayatı o kadar ucuzladı, kanın hürmeti o kadar hafife alındı ki, her gün haberlerde cana kıymanın sıradan bir olay gibi sunulmasına şahit oluyoruz. Akraba bağlarının tamamen koptuğu; insanların yalnızlaştığı ve sadece kendi menfaatini düşündüğü bencil bir yüzyıldayız…

Güvenlik Duvarları Arasındaki Güvensizlik

Özellikle hadiste geçen “zaptiyelerin, kolluk kuvvetlerinin çoğalması” maddesi üzerinde biraz düşünmek gerekiyor. Şöyle bir başımızı kaldırıp etrafımıza bakalım. Bugün adım attığımız her yerde bir jandarma, bir polis noktası var. Sadece devletin resmi görevlileri de değil; alışveriş merkezlerinin girişlerinde, oturduğumuz sitelerin kapılarında, işyerlerinde her an üstümüzü arayan, kimlik soran özel güvenlik görevlileriyle kuşatılmış durumdayız. Bunlara bekçileri, zabıtaları, her köşeye yerleştirilen kameraları da ekleyin…

Hatta maalesef öyle acı bir duruma geldik ki, son zamanlarda okullarda yaşanan o korkunç olaylardan dolayı artık her okulun önünde bir polisimizin beklemesi gerekiyor. Oysa sormak lazım: Okul, bir öğrencinin evi, sığınağı değil miydi? Okullar birer ikinci ana kucağı değil miydi? Çocuklarımızı ilim öğrensinler, ahlak kuşansınlar diye emanet ettiğimiz o irfan yuvalarını bile artık polis koruması olmadan emniyette hissedemiyorsak, durup bir düşünmemiz gerekir…

Dışarıdan bakıldığında bu durum bir “güvenlik tedbiri” gibi görünse de sosyolojik ve ahlaki açıdan aslında çok acı bir itiraftır. Bir toplumda, bir şehirde muhafızların ve kolluk kuvvetlerinin bu denli çoğalması, orada emniyetin ve asayişin kalmadığının en açık göstergesidir. İnsanların birbirine güvenmediği, ahlakın ve vicdanın devreden çıktığı, hukukun caydırıcılığını yitirdiği yerlerde ancak silahlı güçlerle nizam sağlanmaya çalışılır. Her köşe başına bir nöbetçi dikmek zorunda kalıyorsak, orada zulüm, haksızlık ve can emniyeti tehlikesi baş göstermiş demektir. İnsanın yolda yürüdüğü yabancıdan, kendi hemşerisinden, komşusundan, hatta kendi öz evladından korktuğu, her an bir haksızlığa uğrama endişesi taşıdığı bu çağdan her zerremizle nefret etmeyelim de ne yapalım?!

İbadetin Özünden Şekline Kayış

Yozlaşma sadece sokakla, adliyeyle ya da sosyal hayatla sınırlı kalsa yine bir nebze teselli bulabilirdik. Fakat ne yazık ki bu çağ, en mukaddes değerleri bile kendi şov ve eğlence kültürünün bir parçası haline getirmeyi başardı. Hadis-i şerifin son maddesinde efendimizin dikkat çektiği “Kur’an’ın musiki yerine kullanılması, liyakatsiz kimselerin sadece sesleri güzel diye mihraba geçirilmesi” meselesi, günümüz İslam dünyasının en yaralayıcı gerçeklerinden biridir.

Bu hususta yaşanan canlı bir örneği aktarmakta fayda var. Müslümanlar için yeryüzünün en kutsal yerlerinden biridir Mekke. Mekke ve Medine imamlarının kıraatleri her zaman dikkat çeker. Genelde Mekke imamlarının sesleri, nağmeleri kulağa daha hoş gelir, insanı ritmiyle daha çok etkiler. Fakat dikkatli bir kulakla dinlendiğinde, Medine imamlarına göre mahreçlerinin ve tecvid kurallarının onlar kadar yerli yerinde olmadığı, ibadetin ilmi derinliğinden ziyade sesin cazibesine kapı aralandığı fark edilir.

Geçen yıl mukaddes topraklara gittiğimde, Medine-i Münevvere’de görev yapan imam hatip bir hocaya bu durumu sordum. Verdiği cevap son derece manidardı. Hoca tebessüm ederek aynen şöyle dedi:

“Burada imamlığa ilmi, bilgisi, fıkıh birikimi ve kıraat ilmine, mahreçlerine vukufiyeti tam olanlar öncelenir. Ama Mekke’de durum biraz farklıdır...”

İslamiyet’in kalbi, vahyin ilk nazil olduğu yer olan Mescid-i Harâm gibi muazzam bir makamda bile, işin fıkhi ve ilmi derinliğinden ziyade kulaklara hoş gelen nağmelerin, popüler seslerin öncelenmesi şaşılacak ve bir o kadar da hüzünlenecek bir durumdur. Kur’an-ı Kerim, insanlığa bir hayat nizamı sunmak, kalpleri inşa etmek ve adaletli bir toplum kurmak için indi. Onu sadece dinlenip geçilecek, estetik bir musiki unsuru gibi görmek ya da mihrabı bir sahneye çevirmek, asıl gayeden ne kadar uzaklaşıldığının kanıtıdır. İçerikten mahrum, sadece şekle ve sese odaklanmış bir dindarlık anlayışı, bu çağın ruhumuza vurduğu en ağır darbelerden biridir.

Netice

Yaratılış gayesinden uzaklaşmış, liyakati rafa kaldırmış, adaleti parayla satılır hale getirmiş, her köşesini korkuyla tahkim etmiş ve mukaddesatını nağmelere feda etmiş bir dünyada yaşıyoruz. Bütün bu manzaraya şahit olup da hüzünlenmemek, daralmamak mümkün mü?

İşte tam bu noktada imanımız bize doğumu müjdelediği gibi, ölümü de bir kurtuluş müjdesi olarak sunuyor. Ölüm; kötülüklerden, haksızlıklardan, çağın kirlenmişliğinden ve insanların vefasızlığından sıyrılıp mutlak adaletin, sonsuz merhametin tecelli ettiği o yüce makama kabul edilmektir. Kulun, kendisini dünyadaki her şeyden daha çok seven Rabbine kavuşmasıdır.

Yeryüzünün bu ağır yükü altında ezilirken, asıl yurdun burası olmadığını bilmek kalbimize su serpiyor. Biz bu çağdan her zerremizle nefret etmeyelim de ne yapalım? Ruhumuzu daraltan bu zindandan, bizi asıl vatanımıza götürecek olan ölüm temenni edilmesin de ne yapılsın? Bütün bu karmaşanın ortasında, nihai huzurun kapısı olduğunu bilerek, inançla ve teslimiyetle haykırıyoruz:

İyi ki ölüm var!

Hayatın karmaşık yollarında ilerlerken bazen farkında bile olmadan kendi kendimize en büyük engeli koyarız. Gerçekten arzuladığımız bir hayalin eşiğinde durur, o ilk adımı atmaktan çekiniriz. İçimizde fısıldayan o sesi dinleriz: "Ya başaramazsam?", "Zaten kimse beni anlamaz.", "Ben buna layık değilim." Bu zehirli fısıltılar, bizi hareketsizliğe mahkûm eder ve farkında olmadan kendimizin en büyük düşmanına dönüşürüz. Bu durum, kendini sabote etme hâli olarak adlandırılır. Kendini sabote etme, dış dünyadaki zorluklardan çok daha yıpratıcıdır çünkü kökleri, en derindeki kırılganlıklarımıza uzanır. Çoğu zaman bu sabotaj; geçmişte yaşadığımız hayal kırıklıklarının, yetersizlik hissinin ve değersizlik duygusunun bir sonucudur. Bu yaralar, kendimizi koruma mekanizması adı altında, hayallerimizle aramıza aşılmaz duvarlar örmemize neden olur.

Mevlânâ'nın dediği gibi: "Savaşın en zoru, insanın kendi nefsine karşı verdiği savaştır."

Bu savaş, kimsenin göremediği, en derindeki inançlarımızın ve korkularımızın bir mücadelesidir. Birçok hayal, daha yolun en başında "Ben yapamam." diyerek biter. Oysa o hayalin gerçekleşmesi için gereken tek şey, o ilk adımı atmaktır. Çünkü kimse bir şeye başlarken mükemmel değildir. Güç, denedikçe oluşur; yol, yürüdükçe açılır. Tıpkı bir nehrin akarak kendine bir yatak bulması gibi, biz de adımlarımızı attıkça kendi yolumuzu çizeriz. İlk adım, en çok cesaret gerektiren adımdır ve genellikle en zorudur. Başarısızlık korkusu, bizi hareketsiz kılan en büyük handikaplardan biridir. Oysa başarısızlık yolun bir parçasıdır; bir son değil, bir öğrenme fırsatıdır. Her tökezleyişimiz bizi daha güçlü kılar ve bir sonraki denemede neleri daha iyi yapabileceğimizi öğretir. Kendini sabote eden iç sesimiz bizi konfor alanımızda tutmaya çalışır; ancak unutmamalıyız ki büyüme ve değişim, yalnızca o alandan çıktığımızda başlar.

Bu döngüyü kırmak, bir dışsal savaştan ziyade bir içsel yolculukla mümkündür. Her şey, kendini fark etmekle başlar. Kendine şu soruları sor: Hangi noktada kendine engel oluyorsun? Ne zaman geri çekiliyorsun? Cesaretinin önüne geçen o ses kime ait? Belki de bu ses, yıllar önce seni kıran, seni yeterince iyi hissettirmeyen birine aittir.

O sesi tanımak, onun sana ait olmadığını anlamak, dönüşümün ilk adımıdır. Bu farkındalığın ardından, kendine şefkatli davranma zamanı gelir. Kendine şefkat; hatalarına rağmen kendini sevmek, yargılamadan anlamaya çalışmaktır. Kendini en iyi arkadaşına davrandığın gibi şefkat ve nezaketle karşıla. Kendini sabote ettiğin anlarda bile kendini hor görmek yerine, "Şu an korkuyorum ve bu normal." diyebilmek, o iç sesi dönüştürmenin anahtarıdır. Kendinle barış. Kendine inan. Çünkü sen içindeki sesi değiştirdikçe, dış dünyadaki engellerin de birer birer kalktığını göreceksin.

Unutma, bazen tek yapman gereken kendini biraz daha anlamak, biraz daha affetmek ve en önemlisi biraz daha sevmektir.

İşte günümüzün kimliklerindeki (artık açıkça yazmıyor) bir bilgi üzerinden yola çıkacağız bugün, kimlikte yazan ama mana itibariyle üzerine pek düşünülmeyen bir ibare, kimliğimizde yazan dini ‘’İslam’’ yazısı. Gerçekten de bu kelimenin bize ne anlattığının farkında mıyız? Veya bu kimliği taşıyan şahıstan ne beklendiğinin. Kimisi elbette farkında ama bir güruh var ki bu insanlar için o karttaki İslam kelimesinin çağrıştırdığı hiçbir şey yok. Sanki sadece atalarından kalan orada yazması gerekli olan bir miras. İşte bu insanlara kimlik Müslümanları diyoruz. Bunlarda günümüz modernizminin bir icadı. Dinini, varlığının sebebini bir kelimeye sığdırıp onu bir mürekkeple yazılı halde alelade bir karta hapseden insan müsveddeleri.

Şimdi bu insanları biraz daha yakından tanıyalım içlerinden bazılarını (az sonra vasıfları zikredilince) gözünüz illaki bir yerlerden ısıracaktır.

Resme yukarıdan bakınca bu tarz kişilerin ılıman İslam figüründen olduklarını görürsünüz (Hani yüce kitabımız Kuran-ı Kerimde onlarca kez iman ve salih amel vurgusu yapılmasına rağmen İslam’ı kalp temizliğine sığdırıp gerisini teferruat görenler.). Kendilerine kimliğinde yazanı gönlüne de yazmalısın diyen muhafazakâr kesimden pek hazzetmezler. Çünkü önceki yazılarımızdaki kiralık kafalar gibi bu kişilerde, bu insanları çağdaşlaşma karşısında bir engel olarak görürler.

Bir diğer özellikleri de İslam da reform istemeleridir. Bu arkadaşlar kendi geri kafalarınca İslam’ın geri kaldığını cahiliye çağını kapatıp ilim çağını açan (İslam memleketlerinden yağmaladıklarıyla, o çok beğendikleri batı ilim irfan sahibi olmuştur.) İslam müessesesinin çağa ayak uydurması gerektiğini söylerler. Bununla da kalmayıp İslam’ın ana unsurları olan Kitap ve Sünnet i itibarsızlaştırmak için de ellerinden geleni yaparlar. Bu kişiler toplumumuzda tarihselci olarak da bilinir. (Çünkü en önemli argümanları kitap ve sünnetin sadece geldiği asırda bir rehber oluşu kendilerinden sonraki zamanı kapsamamasıdır.) Yaptıkları fiiller ve söylemleri her ne kadar küfrü gerektirse de kimliklerinde yazan ve az da olsa ağızlarından çıkan İslam kelimesi hasebiyle onları küfürle veya nifakla itham etmekten imtina etmekteyim. Burada bu kişilerin iddialarına bir yanıt vermemiz yazıyı uzatır ve gerçekten de burada yazdığımız bir iki sayfayla anlatamayız. O yüzden ilmi menhece uygun olarak bu konuya girmiyoruz.

Bu insanlardaki bir özellik de dinine uygun yaşayan kişileri aşağı görmeleridir. Dışarıda çarşaflarıyla dolaşan hanımlara, sarıklarıyla dolaşan beylere kınar gözlerle bakan Müslüman sıfatıyla dolaşan birini görürseniz bilin ki bir kimlik Müslümanıyla karşı karşıyasınızdır. Ne gariptir ki kendilerine kılık kıyafet hususunda yöneltilen en hafif bir eleştiriye tahammül edemeyen bu insanlar başkasına gelince ayrıştırmacı ve kınayıcı olabiliyorlar.

Burada bir kısmını zikretmemizle beraber daha birçok özellik sayabiliriz. Ancak yazıyı uzatmamak adına son ve çok önemli olarak zikretmememiz gereken, sadece bu kişiler için değil günümüz Müslümanlarının genelinde görülen bir durum daha var. Bu da İslam’ı sadece ibadetlere ve mabetlere hasretme durumudur. Bu sadece kimlik Müslümanlarının değil, günümüzde Müslümanların çoğunun düştüğü bir hatadır. İçinde insan ilişkilerinden tutun kâinatın zerrelerine kadar birçok konunun mevzu bahsedildiği Yüce Kitabımızı ve Peygamber Efendimizin (S.A.V.) sünnetini sadece kalp temizliğine veya İslam’ın beş şartına sıkıştırmanın (tabi ki beş şartın önemini inkâr etmiyoruz) at gözlüğü takmaktan farksız olduğu aşikârdır. İslam sadece kişiyi değil toplumu düzenler. Tarihen de sabittir ki İslam medeniyetinin en büyük devletleri kitap ve sünnete tabietiyle büyümüştür. Çünkü bütün bu devletlerde kişiyi ve toplumu ilgilendiren hukuk kuralları İslami çerçevede oluşturulmuştur. Bir örnekle yazdıklarımızı perçinlemek istiyorum. Doğulu ve batılı bütün filozoflar her zaman erdemli bir devlet arayışı içerisinde olmuştur. Ve tarih boyunca bu konuda örnekler verilmiştir. Asr-ı saadet gibi, Abbasiler gibi, Endülüs gibi. Bir de kimlik Müslümanlarının çok beğenmediği batının filozoflarının zikrettiği örnek bir devlet vardır ki bu da Osmanlı devletidir. Bakın Güneş Ülkesi adlı kitabıyla tanınan ve hep o erdemli devletin özlemini çeken ünlü İtalyan yazar ve filozof Tommaso Campanella (1568-1639) güneş ülkesini nerede bulmuş:

“Güneş ülkeyi yeryüzünde bulmak mümkün mü? Fikir hürriyetine, vicdan hürriyetine, lisan hürriyetine ilişmeyen Türklerin mevcudiyeti hiç olmasa yarın böyle bir ülkenin olacağını bana zannettiriyor. Mademki düşünceyi zindana koymayan, hakikat sevgisini zincire vurmayan bir millet, o cesur ve adil Türkler var, üzerinde yalnız hakikatin, adaletin ve hürriyetin hüküm sürdüğü bir güneş ülke niçin vücut bulmasın.”

Görüldüğü gibi çağdaş batı adamının 500 yıl önce gördüğü adalet ve saadet dolu medeniyeti biz 1400 yıldır mensubu olduğumuz halde göremiyoruz. Belki de İslam ibaresini o kâğıda hapsettiğimiz gün kalplerimizi de hapsettik, belki de bulmak istediğimiz uğruna her şeyimizi verdiğimiz vaat edilmiş çağdaşlığımız elimizdeydi ama göremedik. Yoksa her şeyimizi verirken ruhumuzu da mı verdik? Herhalde bugün bu yüzden bu kadar yorgun ve eksiğiz ve bizden olana bir o kadar yabancıyız.

Ama nihayetinde yine de umudumuzu yitirmedik. Bir Müslüman Allah Teâlâ dan ümidini kesmeyeceği gibi kullarından da ümidini kesmez. Elbette vardır ayakaltına alınmak istenen İslam’ın izzetini yeniden burçlara dikecek bir fatih. Elbette vardır modern haçlıların saldırısından bezmiş, yorgun Müslümanların kalplerini yeşertecek bir Selahaddin. İlmiyle irfanıyla onları sadece cenk meydanında değil, fikir ve düşünce meydanında da alt edecek bir İmam Gazali elbette vardır ve var olacaktır. Yazımızı merhum Cemil Meriç’in sözüyle bitirmek istiyorum. (Konumuza uyması için üzerinde ufak bir değişiklik yaptım sözün aslında Müslümanlar yerine Türkiye zikredilmektedir.):

‘’Müslümanlar ruhunu kaybetti. Toprak mı? En değersiz şeyimizdir belki de! Belki de en değersiz şeyimizi kaybedince her şeyimizi kaybettiğimizi anladık. Ruhumuzu…"

Allah-u Teâlâ’nın İslam’ı sadece kimliğimize değil kalplerimize de koyması duası ile…

Eskiler ne güzel söylemiş:

“El öpmekle dudak aşınmaz.”

Bu söz, sadece bir nasihat değildir. İçinde saygı vardır, tevazu vardır, insanın kendisinden büyük olana karşı haddini bilmesi vardır.

Çocukluğumda annemle babam eve gelen her büyüğün elini öpmemi isterdi. Açık konuşmak gerekirse bazen bundan sıkılırdım. Daha üç dört yaşlarında bir çocuğum… Sürekli:
“Haydi evladım, el öp.”
denirdi.

Bir gün yine misafir gelmişti. Ben de o yaşın telaşıyla el öpeceğim derken heyecandan adamın eline tükürüvermiştim. O gün utancımdan yerin dibine girmiştim. Şimdi düşününce gülümsüyorum ama çocuk kalbi işte… Bazı şeyleri anlamak için insanın büyümesi gerekiyor.

Rahmetli babam bu konuda çok hassastı. Yatılı okuldan döndüğüm zaman ilk sorularından biri:
“Öğretmenlerinin elini öptün mü?”
olurdu.

Bunu sıradan bir görgü meselesi gibi değil, bir ahlâk eğitimi gibi görürdü. Hatta bazen:
“Evladım, sana emek verenin eli öpülür.”
derdi.

O zamanlar biraz abartılı bulduğum bu sözlerin kıymetini bugün daha iyi anlıyorum. Çünkü mesele sadece yaşça büyük olmak değilmiş. Emek verenin, yol gösterenin, insanın hayatına dokunanın kıymetini bilmeyi öğretmekmiş.

Türk kültüründe el öpme geleneği çok eskiye dayanır. Orta Asya Türk toplumlarından itibaren yaşlıya, bilgeliğe ve otoriteye saygı önemli bir toplumsal değer kabul edilmiştir (Ögel, 1991). Osmanlı döneminde ise bu gelenek gündelik hayatın ayrılmaz bir parçası hâline gelmiş; aile içinde, eğitim hayatında ve sosyal ilişkilerde bir edep göstergesi olarak yaşamıştır (Ortaylı, 2012).

Eskiden büyüklerin yanında oturuş kalkış bile farklıydı. İnsan ses tonuna dikkat eder, ölçülü konuşurdu. Bayram sabahları dedelerin, ninelerin elleri öpülür; ardından o sıcak cümle duyulurdu:

“Allah seni iyi insanlarla karşılaştırsın.”
“El öpenlerin çok olsun.”

Aslında o dua, sadece güzel bir temenni değildi. Bir neslin kendinden sonrakine bıraktığı manevi mirastı.

Bugün ise birçok şey gibi bu gelenek de zayıflamaya başladı. Şehir hayatı, teknoloji, hız, yalnızlık… İnsanlar artık aynı evin içinde bile birbirine uzak yaşamaya başladı. Bayram ziyaretleri azaldı, uzun sohbetler kısaldı. Pandemi süreciyle birlikte insanlar temastan iyice kaçınır oldu.

Oysa bazı davranışlar vardır ki bir toplumu ayakta tutar. El öpmek de bunlardan biridir. Çünkü bu davranışın temelinde sadece gelenek değil, insan ilişkilerindeki incelik vardır.

El öpmek küçülmek değildir.
Tam tersine insanın nefsini törpülemesidir.

Bir büyüğün karşısında biraz eğilebilen insan, hayatta da daha merhametli oluyor. Belki de mesele tam olarak burada düğümleniyor. Modern dünya bize güçlü olmayı öğretiyor ama saygılı olmayı aynı ölçüde öğretemiyor.

Üstelik bizim kültürümüzde el öpmek sadece yaşa duyulan saygı değildir. Tecrübeye, emeğe ve alın terine gösterilen hürmettir. Bu yüzden öğretmenin eli öpülür, anne babanın eli öpülür, bazen bir ustanın eli öpülür.

Çünkü insanı büyüten şey biraz da teşekkür etmeyi bilmesidir.

Bugün çocuklarımıza birçok şey öğretiyoruz:
Teknoloji, yabancı dil, sınav başarısı…

Ama aynı zamanda bir büyüğün karşısında nasıl davranılacağını da öğretmek gerekiyor. Çünkü saygının kaybolduğu yerde sadece gelenekler değil, insanlar arasındaki bağlar da zayıflıyor.

Belki yeniden hatırlamamız gereken şey çok basit:

El öpmekle dudak aşınmaz.

Ama hürmet kaybolursa, gönüller sessizce aşınır.

Dipnotlar

1. Ögel, B. (1991). Türk kültür tarihine giriş. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

2. Ortaylı, İ. (2012). Osmanlı’yı yeniden keşfetmek. İstanbul: Timaş Yayınları.

3. Işık, M. ve Yaşar, L. (2021). “Türk kültüründe el öpme geleneği ve sosyal işlevleri”, Akademik Hassasiyetler, 8(16), 145-162.

4. Soylu, R. (t.y.). “Öpme kültürü”, Zafer Dergisi.

5. Kaplan, M. (2011). Kültür ve dil. İstanbul: Dergâh Yayınları.

Kaynakça

Işık, M., & Yaşar, L. (2021). Türk kültüründe el öpme geleneği ve sosyal işlevleri. Akademik Hassasiyetler, 8(16), 145–162. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/414373

Kaplan, M. (2011). Kültür ve dil. Dergâh Yayınları.

Ortaylı, İ. (2012). Osmanlı’yı yeniden keşfetmek. Timaş Yayınları.

Ögel, B. (1991). Türk kültür tarihine giriş. Kültür Bakanlığı Yayınları.

Soylu, R. (t.y.). Öpme kültürü. Zafer Dergisi. https://www.zaferdergisi.com/makale/11532-opme-kulturu.html

Elhamdülillah, vessalâtü vesselâmü alâ Resûlillah.

Eğitim, yalnızca kuru bir bilgi aktarımı ya da zihinsel bir depolama süreci değildir. Eğitim, bir insan inşa etme sanatıdır. Bu sanatın en temel ilkesi, olmazsa olmaz prensibi ise sevgidir. Hatta sevgi, eğitimdeki tüm tekniklerden, müfredatlardan ve yapılardan önce gelen, her şeyin önünde duran bir durumdur. Ruhun gıdası sevgi olduğu gibi, aklın kapısını açan anahtar da ancak şefkat olabilir.

İnsan, ancak sevdiği yerden filizlenir. Bir öğrenci dersi, konuyu ya da okulu sevmeden önce; ona o bilgiyi taşıyan köprüyü, yani hocasını sevmelidir. Hocasını sevmeyen bir öğrencinin, o hocadan gelen bilgiyi içselleştirmesi, onu bir ahlak haline getirmesi neredeyse imkânsızdır. Sevgi bağı kurulmadan yapılan her türlü eğitim faaliyeti, soğuk bir mermere yazı yazmaya benzer; zorludur ve kalıcı değildir.

Nebevî Muallimliğin İlk Adımı: “Seni Seviyorum”

Eğitimde sevginin önemini anlamak için âlemlere rahmet olarak gönderilen Resûlullah’ın [sallallahu aleyhi vesellem] metoduna bakmak yeterlidir. O, bir şey öğreteceği vakit, muhatabının kalbine sevgiyle dokunur, önce zemini hazırlar, sonra bilgiyi sunardı.

Hz. Muâz’ın [radıyallahu anh] naklettiği şu hadis-i şerif, eğitim ruhunun zirve noktasıdır: Bir gün Resûlullah [sallallahu aleyhi vesellem] onun elini tutmuş ve şöyle buyurmuştur:

“Ey Muâz! Vallahi seni seviyorum. Ey Muâz! Sonra sana şu tavsiyede bulunuyorum; her namazın ardından, ‘Allahım, seni zikretmek, sana şükretmek ve sana güzelce kulluk etmek için bana yardım et’ duasını asla terketme.” (bkz. Ebû Davud, Salât, 361, nr. 1522; Nesâî, Sehiv, 60, nr. 1302).

Bu sahnede muazzam bir eğitim felsefesi vardır. Peygamber Efendimiz, vereceği “dersi” söylemeden önce; fiziksel temas kuruyor (elini tutuyor), ismen hitap ediyor ve en önemlisi “Vallahi seni seviyorum” diyerek sevgisini ilan ediyor. Öğrenci (Hz. Muâz), sevildiğini ve değer gördüğünü iliklerine kadar hissettiği an, verilen öğüt artık bir “ödev” değil, bir “şeref ve lütuf” haline dönüşüyor. İşte eğitimde sevgi, bilgiyi emre dönüştürmekten çıkarıp bir tutku haline getiren efsundur.

Sevgi Beyanı ve Eyleme Dökülmesi

Öğrenciye duyulan sevgi, sadece içten gelen bir his olarak kalmamalıdır; bu sevgi gösterilmeli ve hissettirilmelidir. Bu sevgi hem sözle ifade edilmeli hem de yapılan işlerle, hal ve hareketlerle ispatlanmalıdır.

Nitekim Hz. Enes [radıyallahu anh] şu olayı nakleder: Bir gün Hz. Peygamber’in [sallallahu aleyhi vesellem] huzurunda bir adam bulunuyordu. Yanlarından bir adam geçtiğinde huzurda bulunan zat, “Yâ Resûlallah! Allah’a yemin ederim ki ben bu adamı seviyorum” dedi. Efendimiz ona, “Sevdiğini ona söyledin mi?” diye sordu. Adam “Hayır” deyince, Efendimiz: “Git ve sevdiğini ona söyle” buyurdu. (bkz. Ebû Davud, Edeb, 122, nr. 5125).

Eğitimci, öğrencisine “Seni seviyorum, senin iyiliğini istiyorum” diyebilme cesaretine ve samimiyetine sahip olmalıdır. Bugün eğitim sistemlerinde “mesafeli/vakarlı duruş” adı altında inşa edilen soğuk duvarlar, aslında öğretme sürecini baltalayan en büyük engellerdendir. Hakiki eğitimci, talebesine karşı kalbini açan, ona sevildiğini hissettiren kimsedir.

Sevgi-Disiplin Dengesi

Kavramları doğru tanımlamak gerekir. Bugün eğitim adı altında sergilenen bazı sert tutumlar, ne yazık ki eğitimin özünden uzaktır. Eğitimci dediğin zalim olmaz, zalim olana eğitimci denmez. Eğitim süreci, bir kırma, dökme ya da korkutma süreci değildir.

Eğitimci, sevgi ile disiplin arasındaki o ince dengeyi kurabilen sanatkârdır. Evet, disiplin gereklidir; disiplin olmazsa düzen olmaz, düzen olmazsa verim alınmaz. Disiplin, eğitimin olmazsa olmazlarındandır; ancak bu disiplin asla sevgiye zarar vermemelidir. Aynı şekilde, gösterilen sevgi de disiplini laçkalaştırmamalı, sınırları yok etmemelidir.

Gerçek muallim, anlatılanları öğretmeden ve sevdirmeden önce kendisi öğrenciyi sevmeli ve kendisini sevdirmelidir. Gönlü etkilemeden bilginin verilemeyeceğini bilmelidir. Eğer bir eğitimci talebesinde bir “korku” imparatorluğu kurmuşsa, orada eğitim bitmiş, yerini sadece “itaat” almıştır. Oysa biz itaat eden robotlar değil, muhabbetle idrak eden insan-ı kâmiller yetiştirme çabasında olmalıyız.

Kelimelerin Ölümü

Kelimeler de tıpkı diğer canlılar gibidir; doğarlar, büyürler, gelişirler ve maalesef bazen ölürler ya da terk edilirler. Hatta bazı kelimeler vardır ki, ölmekten beter hale getirilirler. İçleri boşaltılır, anlamları kaydırılır ve istismar edilirler.

Bunun en acı örneklerinden birini “Seyda” kelimesinde görüyoruz. Özellikle Doğu’da medrese eğitimcilerine verilen bir payedir Seyda. Ancak günümüzde bu kelimenin büyük ölçüde istismar edildiğini, sadece bir “unvan” ya da “statü” göstergesi haline getirildiğini görüyoruz. Oysa Seyda kelimesi, omuzlara yüklenen yükü çok ağır ve çok değerli bir kelimedir.

Âcizane kanaatimce “Eğitimci/Hoca/Seyda vs.” demek;

· Ana, baba ve yar demektir: Şefkatte anne, korumada baba, gönülde yâr...

· Abi ve kardeş demektir: Aynı yolu yürüyen, kader birliği eden...

· Yoldaş ve sırdaş demektir: Öğrencinin düştüğünde elinden tutan, derdiyle dertlenen...

· Muallim ve mürebbi demektir: Sadece bilgi veren değil, karakteri de nakış nakış işleyen...

Kısacası, Nebevî ahlak ile donanmış kişi demektir.

Bugün ister “Öğretmen” diyelim, ister “Hoca”, ister “Seyda”... Bu kelimelerin hepsinin içlerinin oyulduğunu, kurtların bu kavramları kemirdiğini üzülerek müşahede ediyoruz. Kelimeler yaşıyor gibi görünse de ruhları çekilmiş durumda. Bozulan ile hakiki olan arasında nice fark var! Hakiki olan, sevgiyle inşa eder; bozulan ise sadece yetki ve şekil üzerinden hükmeder.

Kur’an-ı Kerim’in Eğitimdeki Mesajı

Eğitimde sevgi temelli yaklaşım, sadece beşerî bir tercih değil, bizzat ilahi bir inşa metodudur. İnsanı eğitmeyi (terbiye etmeyi) amaçlayan bir “hidayet rehberi” olarak Kur’an-ı Kerim, öğreticinin üslubuna dair hayati ipuçları sunar. Allah Teâlâ, Peygamber Efendimiz’e [sallallahu aleyhi vesellem] hitaben şöyle buyurur:

﴿فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْۚ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَل۪يظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ﴾.

“(Habibim!) Allah’tan gelen rahmet sayesinde onlara yumuşak davrandın. Eğer kaba ve katı kalpli biri olsaydın etrafından dağılıp giderlerdi....” (Âl-i İmrân, 3/159).

Bu âyet, bir eğitimcinin anayasası olmalıdır. İnsanları etrafında tutan, onlara bir şeyler öğreten şey Hz. Peygamber’in [sallallahu aleyhi vesellem] sadece üstün zekâsı ya da hitabeti değil, kalbindeki “yumuşaklık” ve “merhamet”ti. Allah [celle celâlühû], katı yürekliliğin dağılmaya ve kopuşa sebep olacağını açıkça beyan etmiştir. Eğitimde sevgi yoksa orada sadece kaçış vardır.

Merhametin Eğitici Gücü: Rahman suresinde Kur’an’ı öğretme fiilinin doğrudan Rahman sıfatına bağlanması (Rahman, 55/1-2), eğitimin özünün rahmet/şefkat olduğunu tesciller. Bu durum her eğitimci için temel bir hakikattir: Rahmani bir gönle sahip olmayan, Kur’ani bir eğitim veremez. Merhameti dışlayan bir eğitim anlayışı, ilahi metotla taban tabana zıttır.

Yine Rabbimiz, Firavun gibi kalbi mühürlenmiş bir zalime bile tebliğe giden Hz. Musa ve Hz. Harun’a [aleyhimesselâm] şu emri vermiştir:

﴿فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًا لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ اَوْ يَخْشٰى﴾.

“(Düşünüp) öğüt alır yahut (yaptıklarından ötürü, Allah’ın azabından) korkar ümidi ile ona (Firavun’a) yumuşak söz söyleyin.” (Tâhâ, 20/44).

Bu âyetteki incelik üzerinde durmak gerekir: Amaç sadece bir şeyler söylemek değil, “(Düşünüp) öğüt alır” diyerek karşıdakinin gönül kapısını zorlamaktır. En sert, en azgın muhataba bile “yumuşak söz” ile gidilmesi emrediliyorsa; tertemiz kalpli öğrencilere, gözümüzün nuru evlatlarımıza, geleceğin fidanlarına sertlikle yaklaşmak, azarlayarak öğretmeye çalışmak hangi akla ve vicdana sığar?! Bir öğrenciye “anlamıyorsun” diye bağırmak mı etkilidir, yoksa Hz. Musa’nın [aleyhisselâm] Firavun’a gösterdiği o nezaketle yaklaşmak mı? Eğer yumuşak söz Firavun’un kalbine girmek için bir ihtimalse, talebenin kalbi için bir anahtardır…

Kur’an-ı Kerim, insanın onuruna, değerine ve şerefine şöyle vurgu yapar:

﴿وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَن۪ٓي اٰدَمَ﴾.

“Andolsun ki biz, insanoğlunu şan ve şeref sahibi kıldık” (İsra, 17/70). Öğrenciye yapılan her türlü psikolojik baskı, fiziksel şiddet ya da aşağılama, Allah’ın [celle celâlühû] “mükerrem” kıldığı o varlığın izzetine saldırıdır. Eğitimci, talebesine baktığında sadece bir “bilgi alıcısı” değil, Allah’ın [azze ve celle] yeryüzündeki halifesini görmelidir. Bu bakış açısı kazanılmadığında, eğitim bir “tahakküm” aracına dönüşür. Oysa eğitimde amaç tahakküm değil, ihkamdır. Talebenin karakterini sevgiyle ihkam etmek, ona ders anlatmaktan çok daha önceliklidir.

Hâsıl-ı Kelâm

Eğitimin temeli merhamettir. Bugün eğitimdeki başarısızlıklar, disiplinsizlikler ya da ahlaki yozlaşma tekniklerde aranıyor. Oysa asıl sorun, kalplerin birbirinden uzaklaşmasıdır.

Eğitimci, öğrencisini Allah’ın [celle celâlühû] bir emaneti olarak görmeli; onu kırmadan, dökmeden, incitmeden geliştirmelidir. Kelimelerimizin içini tekrar Nebevî ahlakla doldurmalıyız. “Eğitimci” dendiğinde akla korkulan bir figür değil, sığınılan bir liman gelmelidir. “Öğretmen” dendiğinde, sadece ders anlatan bir memur değil, hayatı sevdiren bir rehber canlanmalıdır.

Eğer biz eğitimde sevgi-disiplin dengesini Nebevî bir hassasiyetle kurabilirsek, o zaman hakiki muallimler ve mürebbiler yetişecektir. Sevgiyle sulanmayan hiçbir fidan meyve vermez. Kalpten kalbe kurulan o görünmez köprüleri sağlamlaştırmalı ve işe önce “sevdiğimizi söyleyerek” başlamalıyız.

Elhamdülillah, vessalâtü vesselâmü alâ Resûlillah.

İçinde yaşadığımız çağ; hızın yalnızca bir imkân değil, bir zorunluluk hâline geldiği keskin bir zaman dilimi. Yavaşlamak, durmak veya yalnız kalmak artık sadece alışılmadık değil; çoğu zaman şüpheyle karşılanan birer “aykırılık” olarak görülüyor. Bu çağın insanı, bir an bile boş kaldığında kendisini açıklama ihtiyacı hissediyor. “Yoğunum” demek bir erdem, “vaktim var” demek bir kusur gibi algılanıyor. Meşguliyet, modern insanın en güçlü kimlik göstergelerinden biri hâline gelmiş durumda.

Bu durum sadece sosyolojik bir değişim değildir; aynı zamanda insanın kendisiyle, Rabbiyle ve hayatın anlamıyla kurduğu ilişkinin de zedelendiğini göstermektedir. Zira hız arttıkça derinlik azalmakta; hareket çoğaldıkça tefekkür zayıflamaktadır. Bu noktada sormamız gereken temel soru şudur: İnsan gerçekten mi meşguldür, yoksa meşguliyetin arkasına saklanarak bir şeylerden mi kaçmaktadır?

Meşguliyetin Değişen Anlamı

Klasik anlamıyla meşguliyet, insanın faydalı bir işe yönelmesini ifade ederdi. Bir işin meşguliyet sayılabilmesi için onun ya ilim, ya ibadet ya da maişetle (geçimle) ilgili olması beklenirdi. Ne var ki günümüzde meşguliyet, içeriğinden koparılmış bir “meşgul görünme” haline dönüştü. Artık önemli olan neyle meşgul olunduğu değil, sürekli bir hareket hâlinde olmaktır.

Bu durum, meşguliyeti bir “araç” olmaktan çıkarıp başlı başına bir “amaç” hâline getirmiştir. Nitekim Fahr-i Kâinât Efendimiz [sallallahu aleyhi vesellem] bu yanılgıya asırlar öncesinden dikkat çekerek şöyle buyurmuştur:

“İki nimet vardır ki insanların pek çoğu bunlar hususunda aldanmışlardır; sıhhat ve boş vakit.” (Buhârî, Rikâk, 1, nr. 6412).

Hâlbuki araç ile amaç arasındaki ayrım son derece net ve keskindir. Amel, niyetle değer kazanır, kabule şayan olur; bu, İslamiyet’te temel bir ilkedir. Fayda, yön ve anlam barındırmayan her iş, sadece enerjiyi tüketen bir hareketten ibarettir.

Kitab-ı Mübin’de şöyle buyrulur:

﴿اَلَّذ۪ي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيٰوةَ لِيَبْلُوَكُمْ اَيُّكُمْ اَحْسَنُ عَمَلًا﴾.

“Hanginizin daha güzel amel işleyeceğini (sizin için) ortaya çıkarmak (ve böylece âhirette, yaptıklarınıza, kendinizi şahit tutmak) için, ölümü ve hayatı yaratan O’dur.” (Mülk, 67/2).

Burada dikkat çekilen husus amelin çokluğu değil, güzelliğidir; yani bilinçli, yerli yerinde ve anlamlı oluşudur. O hâlde insanın sürekli “bir şeyler yapıyor olması” onun kıymetli işler ürettiği anlamına gelmez. Aksine, bazen bu yoğunluk, amelin özünü kemiren bir kurtçuğa dönüşebilir.

Durma Korkusu: Neden Sessizlikten Kaçıyoruz?

İnsan neden durmaktan korkar? Bu korku sadece tembellik endişesiyle açıklanamaz. Asıl mesele, durmanın insanı “kendisiyle” yüzleşmeye zorlamasıdır. Hareket hâlindeyken insan düşünmez; fakat durduğunda sorular başlar: “Ne yapıyorum?”, “Nereye gidiyorum?”, “Bu çaba ne için?” Sükûnet, bu soruların yankılandığı en berrak alandır.

Kuşkusuz, durmaktan kastımız atalet (tembellik) değildir; aksine daha iyiyi bulmak için yapılan bir iç muhasebe, bir kabuk değiştirme, bir yenilenme ve yön tayinidir.

Kur’an-ı Hakîm, insanın bu yüzleşmeden kaçma eğilimine şöyle dikkat çeker:

﴿اَيَحْسَبُ الْاِنْسَانُ اَنْ يُتْرَكَ سُدًى﴾.

“İnsan, kendisinin başıboş bırakılacağını mı sanır?” (Kıyâme, 75/36).

Bu ayet, insanın sorumluluk bilincinden kaçma eğilimini açıkça ortaya koyar. Başlı başına bırakılmadığını ve öldükten sonra tekrar diriltileceğini bilen insan, itikâdî ve amelî olarak yaptıklarının hesabını vermek zorunda olduğunu da bilir. Durmak, düşünmek en yerinde ifadeyle yüzleşmek bu hesap duygusunu tetikler, devreye koyar. Meşguliyet ise bu muhasebeyi erteleyen bir sığınak, bir kaçış yolu gibi işlev görebilir.

Bu nedenle bu zamanın insanın en büyük korkularından biri, boş kalmaktır. Boşluk, sadece zamanla ilgili değildir; anlamla ilgilidir. Zamanı doldurmak kolaydır; ama esas mesele bu boşluğu anlamlı kılmaktır. Yani her anı en güzel ve elzem olanla değerlendirmektir önemli olan.

İnşirâh Suresi’ndeki

﴿فَاِذَا فَرَغْتَ فَانْصَبْ﴾.

“Bir işi bitirince hemen başka bir işe koyul.” (94/7) ayetini genellikle “hiç durmadan çalışmak” olarak anlarız. Ancak buradaki incelik, zamanı sadece doldurmak değil, onu “imar etmektir”. Yani bir hayırlı işten diğerine geçerken bile bu geçişin bir bilince dayanması gerekir. Gelişigüzel bir koşturmaca değil, güzel bir yöneliş esastır.

Durmak Pasiflik Değildir!

Durmak, düşünmek ve kendini sorgulamak asla pasiflik değildir. Bilakis durmak, çoğu zaman en aktif bilinç hâlidir. Tefekkür ve muhasebe, insanın dış dünyadan bir süreliğine el çekerek iç dünyasına yönelmesini ifade eder ki bu, en sağlıklı meşguliyet biçimidir. İslamiyet’te bu içsel yoğunlaşmanın kıymeti şu hikmetli sözle (hadis) perçinlenmiştir:

“Bir saat tefekkür, altmış sene (nafile) ibadetten hayırlıdır.” (Süyûtî, el-Câmiu’s-sagîr, nr. 5897).

Kur’an-ı Kerim okurken defalarca şu ayeti kerimelere denk gelmişizdir:

“Hiç düşünmez misiniz?”

“Hiç akletmez misiniz?”

Bu ve benzeri ifadeler, düşünmenin ve durup anlamaya çalışmanın bir kulluk biçimi olduğunu gösterir. Sürekli sağlıksız, işlevsiz olarak hareket hâlinde olmak, bu çağrıya kulak tıkamak anlamına gelebilir…

Meşguliyetin İki Yüzü

Meşguliyet bütünüyle olumsuz değildir. Esas mesele, ne ile ve nasıl meşgul olduğumuzdur. Çalışmak, ilim öğrenmek, aile rızkını temin etmek; Allah rızasıyla yapıldığında ibadete dönüşür. Ancak kritik soru şudur: Meşguliyetimiz bizi Allah’a yaklaştırıyor mu, yoksa O’ndan uzaklaştırıyor mu?

Kur’ân-ı Kerîm bu hususta açık bir uyarıda bulunur:

﴿يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا لَا تُلْهِكُمْ اَمْوَالُكُمْ وَلَٓا اَوْلَادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللّٰهِ﴾.

“Ey iman edenler! Mallarınız ve çocuklarınız sizi Allah’ı anmaktan alıkoymasın.” (Münâfikûn, 63/9).

Demek ki meşguliyet bizi zikirden ve kulluk şuurundan koparıyorsa, artık faydalı bir uğraş olma vasfını yitirmiş, bir hüsrana dönüşmüştür. Bu noktada Allah’a kulluğu, bütün işlerimizi tarttığımız bir mihenk taşı kılmamız gerekir. Zira bizi O’ndan uzaklaştıran bir uğraş, ne kadar nitelikli olursa olsun, değerli bir meşguliyet değildir.

Meşgul Olmak mı, Bilinçli Yaşamak mı?

Modern çağın iddiası hızdır; ancak kaybı berekettir. Çok iş yapılır ama az tatmin sağlanır. Çok bilgi edinilir ama hikmet azalır. Hız, çoğu zaman dikkati azaltır; dikkat azalınca da bilinç zayıflar.

Hız çağında insan, meşgul olmayı hayatın merkezine koymuştur. Ancak meşguliyet, anlamdan koparıldığında; insanı diri tutmak yerine, yavaş yavaş tüketir. İslamiyet bize sürekli hareket etmeyi değil, “istikamet üzere” olmayı öğretir.

Durmak, kaçmak değil; çoğu zaman cesaret işidir. İnsan durduğunda, kendisiyle hesaplaşır. Bu hesaplaşma zorlayıcı olabilir; fakat iyi anlamda dönüştürücüdür.

Belki de çağımızın en büyük ihtiyacı daha fazla iş değil, daha fazla hikmettir. Daha çok hız değil, daha çok berekettir. Zira Peygamber Efendimiz [sallallahu aleyhi vesellem] amelde niceliğe değil, nitelik ve sürekliliğe işaret ederek şöyle buyurmuştur:

“İşlerin hayırlısı az da olsa devamlı olanıdır.” (Müslim, Müsâfirîn, 218).

Sanayi devrimiyle birlikte insan, üretim bandının bir parçası hâline gelmiş; durmadan çalışan, durduğunda değer kaybeden bir varlık gibi algılanmaya başlanmıştır. Hâlbuki insan bir robot ya da makine değil; anlamla, şuurla ve istikametle yaşayan bir kuldur.

Ve belki de en büyük meşguliyetimiz, yeniden insan olmayı hatırlamaktır…

Elhamdülillah, vessalâtü vesselâmü alâ Resûlillah.

İnsan, fıtratı gereği konuşmak ister. Anlatmak ister. Anlaşılmak ister. Çünkü insan, sadece etten kemikten ibaret değildir; kalbi vardır, zihni vardır, ruhu vardır. Ruh ise ancak temas ederek rahatlar. İşte bu temas bazen bir sözde, bazen bir bakışta, bazen de derin bir suskunlukta gizlidir.

Büyüklerimizin dillerinden düşmeyen şu cümle, aslında bu temasın ne kadar hayati olduğunu anlatır:

“Allah kimseyi emsalinden mahrum bırakmasın.”

Bu söz, çok derin bir duadır. Çünkü insanı en çok yoran şey yalnız olmak değil, anlaşılamamaktır. Konuştuğu hâlde duyulmamak, anlattığı hâlde kavranmamak, en ağır içsel yalnızlıklardan biridir.

Denk Olmak mı, Anlamak mı?

Halk arasında “emsal” kelimesi çoğu zaman “denk” ile eş tutulur. Oysa burada kastedilen denklik, maddi ya da sosyal bir denklik değildir. Emsal, insanın:

-Sözüne sözle karşılık bulduğu,

-Hâlinin fark edildiği,

-Düşüncesinin küçümsenmediği,

-Kalbinin tercümeye ihtiyaç duymadığı kişidir.

Emsal, insanın kendisi olabildiği yerdir. Rol yapmadan, savunmaya geçmeden, sürekli kendini izah etmek zorunda kalmadan var olabildiği hâl…

İşte insan bu hâlden mahrum kaldığında, kelimeler yük olur. Cümleler ağırlaşır. Konuşmak, bir rahatlama değil; bir mücadeleye dönüşür.

Konuşmak Yetmez: Frekanslar Açık Olmalı

Şimdi konuşuyoruz, ama birbirimizi anlamıyoruz. Bunun ıstırabını yaşamak çok zor bir şeydir. Konuşmak anlaşmak demek değildir. Anlaşmak, kalplerin aynı yere bakabilmesiyle mümkündür.

Bu hakikati Kur’an-ı Kerim şöyle ifade eder:

لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ اَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ اٰذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا.

“Onların kalpleri vardır, fakat onunla gerçeği anlamazlar. Gözleri vardır, fakat onlarla görmezler. Kulakları vardır, fakat onlarla işitmezler.” (A‘râf, 7/179).

Demek ki sorun kulakta değil, kalptedir. Kalp kapalıysa, söz içeri giremez. Kalp kibirle, öfkeyle, önyargıyla doluysa, en güzel söz bile yankısız kalır.

Peygamber Efendimiz’in [sallallahu aleyhi vesellem] Hayatında Anlaşılmamak

Fahr-i Kâinât Efendimiz [sallallahu aleyhi vesellem], insanlık tarihinin en hikmetli, en merhametli ve en açık sözlü insanıydı. Buna rağmen o da anlaşılmadı. Hatta en çok o anlaşılmadı.

-Mekke’de “sihirbaz” denildi.

-Taif’te taşlandı.

-Medine’de münafıkların diliyle incitildi.

Demek ki hakikat her zaman anlaşılmaz. Doğru söz, her kulakta aynı yankıyı bulmaz.

Anlaşılmak sadece konuşanın değil, dinleyenin de sorumluluğundadır. Her kalp, her sözü taşıyacak kapasitede değildir. Hikmet ehli bir zatın şu sözü bu açıkça göstermektedir:

“İnsanlara akıllarının alacağı ölçüde konuşun.”

Anlaşılmamak Bir İmtihandır

İnsan bazen ailesiyle, bazen eşiyle, bazen en yakın dostuyla bile aynı dili konuşamaz. Bu hâl, özellikle yakın ilişkilerde çok daha yaralayıcıdır. Çünkü beklenti yüksektir. “O beni anlar” diye düşünür insan.

Kur’an’da şöyle buyrulur:

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا.

“İnsanlardan öylesi de vardır ki, dünya hayatına ilişkin sözleri (üslûbu/fasih konuşması) senin hoşuna gider.” (Bakara, 2/204).

Yani güzel konuşmak, doğru anlamak demek değildir. İnsan bazen en süslü cümlelerin içinde bile yalnız kalabilir. Bu noktada anlaşılmamak, bir imtihan olarak karşımıza çıkar. Allah [celle celâlühû] bazen kulunu, insanlardan çekip alır; kalbini Kendine yöneltmek için.

Evlilikte Emsal Meselesi

Emsal meselesinin en derin hissedildiği alanlardan biri evliliktir. Aynı evde yaşayıp, aynı dünyada yaşamamak; insanı sessizce tüketir.

Peygamber Efendimiz’in [sallallahu aleyhi vesellem] şu hadisi bu konuda yol göstericidir:

“Bir kadınla dört şeyden dolayı evlenilir: Malı, soyu, güzelliği ve dini için. Sen dindar olanını seç. (Aksi hâlde) fakr u zarurete duçar olursun.” (Buhârî, Nikâh, 16, nr. 5090).

Buradaki dindarlık, sadece ibadet değil; ahlak, anlayış, empati ve merhamettir de. Çünkü ibadet kalbe inmiyorsa, dil anlaşmaz, kalpler temas etmez. Emsal olmayan iki insan, iyi niyetli olsa bile zamanla yorulur. Çünkü sürekli açıklamak, savunmak, düzeltmek zorunda kalırlar.

Herkes Herkesin Emsali Değildir

Herkes herkesi anlamak zorunda değildir. Ama incitmemek zorundadır. İnsanlar farklı farklı yaratılmışlardır. Farklılık, bir kusur değil; aksine güzelliktir. Asıl ahlak, anlayamasak bile saygı gösterebilmektir.

Allah [celle celâlühû], hem emsalini bulabilenlerden, hem de emsal olabilenlerden eylesin. Âmin!

Elhamdülillah, vessalâtü vesselâmü alâ Resûlillah.

Hayatın en kaçınılmaz gerçeği, onun durmaksızın devam etme arzusudur. Bir kalp durduğunda, bir evde feryatlar yükseldiğinde ya da bir devir kapandığında, dışarıdaki sokakta hayatın ritmi zerre kadar değişmez. Güneş yine doğar, trafik yine akar ve insanlar yine kendi telaşlarının peşinden koşar. Bu durum, hüzün içerisinde boğulan bir ruh için ilk bakışta “acımasız” görünebilir; ancak hayatın işleyişi tam da bu süreklilik üzerine kuruludur.

Arap şiirinin öncülerinden olan Mütenebbî (v. 354/965), insanın bu sancısını ve hayatın bu döngüsünü şu sözlerle özetler:

“Kimimiz kimimizi toprağa verirken,

Sonrakiler öncekilerin başları üzerinde yürüyüp gider.”

Bu tespit, sadece fiziksel bir “toprağa verme” olayını anlatmaz; aynı zamanda sosyolojik ve tarihi bir gerçeğin altını çizer. Bizler bugün bastığımız her toprak parçasında, aslında bizden önce yaşamış, hayaller kurmuş ve bu dünyadan göçüp gitmiş milyarlarca insanın izleri üzerinde yürüyoruz. Tarih dediğimiz devasa kütüphane, bir neslin diğerinin üzerine eklenmesiyle oluşur.

Aslında toplumların gelişimi de tam olarak budur: Bir önceki kuşağın biriktirdiği tecrübe, acı ve bilgi; bir sonraki kuşak için üzerine basıp yükseleceği bir zemin olur. “Öncekilerin başları üzerinde yürümek” ifadesi, bu anlamda bir saygısızlık değil, kaçınılmaz bir miras devridir. Her yeni fikir eski bir fikrin omuzlarında yükselir, her yeni şehir eski bir medeniyetin kalıntıları üzerine inşa edilir.

Hayat, Kimsenin Hüznü İçin Mola Vermez

İnsan, sevdiği birini kaybettiğinde dünyanın da onunla birlikte durmasını ister. Ancak hayat, gidenin boşluğunu hızla kapatma eğilimindedir. Ki tabiat boşluk kabul etmez…

Bizler sevdiklerimizi toprağın bağrına emanet edip dönerken, aslında bir yandan da yaşamın o gürültülü akışına geri davet ediliriz. Bu mısra, bize bu gerçeği en samimi ve en yalın haliyle hatırlatır: Hayat, kimsenin hüznü için mola vermez…

Bu durum, bireysel olarak bize ağır gelse de kolektif bir teselli barındırır. Eğer hayat gidenlerin ardından dursaydı, bugün ne bir sanat eseri, ne bir bilimsel buluş, ne de bir gelecek umudu kalırdı. Kalanlar, gidenlerin hatırasını kalplerine gömer ama ayakları onları hep “ileriye” taşır. Bu, var olmanın en temel yasasıdır.

Zamanı Durduran Tek Durak

Peki, sonrakiler öncekilerin izleri üzerinde yürüyüp giderken gidenlerden geriye ne kalır? İşte burada “hatıra” kavramı devreye girer. Akışkan ve bazen sert görünen dünya düzeninde, insanı ölümsüz kılan tek şey bıraktığı izdir. Bizden sonrakiler üzerimizden yürüyüp geçerken, adımlarını bizim bıraktığımız değerlere, öğrettiğimiz bilgilere ve paylaştığımız sevgiye göre atarlar.

Bir önceki neslin yaşadığı kayıplar ve kazandığı farkındalıklar, bir sonrakinin yolunu aydınlatan birer meşaleye dönüşür. Bu yüzden, kaybettiklerimize değer vermek, aslında kendi geleceğimize ve insanlığın ortak mirasına değer vermektir.

Emaneti Devralmak

Mütenebbi’nin bu hikmetli sözü, bize hem bir tevazu dersi verir hem de omuzlarımıza bir sorumluluk yükler. Üzerinde yürüdüğümüz bu yolun, bizden öncekilerin emekleriyle, acılarıyla ve hayatlarıyla döşendiğini bilmek; kibri yok eder. Aynı zamanda, bir gün bizim de başkaları için bir “zemin” olacağımız gerçeği, yaşadığımız her anı daha anlamlı ve kaliteli kılmamız gerektiğini hatırlatır.

Hayat, bir bayrak yarışıdır. Önemli olan, bizden öncekilerin başları üzerinde yürürken onların hatırasına nezaketle basmak ve bizden sonrakilere daha sağlam, daha aydınlık bir baş bırakabilmektir. Gidişler ve gelişler bitmez, ama bu akışın içinde bıraktığımız samimi bir iz, zamanın tozlu yollarında her zaman parlamaya devam eder.

Acı ile sevincin, ölüm ile yaşamın, varlık ile yokluğun içimde feveran ettiği, baharın kendisini hazana bıraktığı, doğan güneşin battığı, yeni doğan gözlerin hiç açılmamak üzere kapandığı gündeyim.

Bugün günlerden 12 Temmuz

Bir zamanlar kışa inat açan kardelenlerin, ağır yükleri kaldıran karıncaların, açlıktan kırılmak üzere olan evladına su ulaştıran anaların sevincini yaşatanı yitirdiğim gündeyim.

Bugün günlerden 12 Temmuz

Geçmişle geleceğin, hayalle gerçeğin, olanla olmayanın savaştığı, gözlerden uzak olup gönülde saklanan, kimsenin göremeyip içimi yakan, kâl ile değil hal ile konuşan, en büyük kederleri içinde barındıran, varı yok, yoku var kılan dert hanenin içine girdiğim gündeyim.

Bugün günlerden 12 Temmuz

Hayata hayatla ilk adımdı. Yaşamla ölüm arasını ayıran gizdi. Uzağı yakın, geleceği şu an kılandı. Gözünü açsa göreceğim, elini uzatsa değeceğim, yüreğini dinlesem ereceğim Bâki olanın kulundan ayrıldığım gündeyim.

Bugün günlerden 12 Temmuz

Bayramın mateme dönüştüğü, güneşin ısıttığı bitkileri soğuğun yaktığı, ekilen gülleri fırtınanın biçtiği, masmavi gökyüzünü kara bulutların sardığı, kanayan yaraya tuz basıldığı, en büyük mutlulukların karanlık hüzünlerle dağıldığı gündeyim.

Bugün günlerden 12 Temmuz

Varlığı ile zenginliği, yokluğuyla yoksulluğu tattığım, en karanlık günlerimi dolunay gibi aydınlatanım, varlığım, varlığıma anlam katanım, yokluğuma yoldaş olanım, sığınağım, dayanağım, dert ortağım, sevinç kaynağımla uzak düştüğüm gündeyim.

Bugün günlerden 12 Temmuz

Bu insanları biraz tanıdıktan sonra şimdi de şeriattan ve bir Müslümanın (ki bu kitlenin içinde de Müslümanların olduğunu söylemiştim) şeriata nasıl bakması gerektiğinden bahsedelim. Öncelikle bir Müslümanın ben şeriat istemiyorum deme lüksü yoktur. Şeriat Allah-u Teâlâ’nın koyduğu kurallardır. İman eden bir Müslümanın bunlara uyması farzdır. Çünkü Müslüman kişi iman etmesiyle İslam’ın şartlarını da kabul etmiş olur ki şeriatta bu şartların bütününü tafsilatıyla ifade eden olgudur. Şeriat ve İslam ayrılmaz bir bütündür. Şeriatı ayrı ele almak isteyenler İslam’dan bahsedemez bu yeni bir din gibi olur. Şeri kuralları inkâr eden, aşağı gören, dalga geçen kişinin imanının sıhhati sorgulanır. Peki, kendisine Müslüman diyen bir kişi nasıl olurda şeriat istemiyorum diyebilir. Bu sözler sadece cahillikle açıklanabilir mi. Yoksa başka etkenlerde mi var. Tabi ki var toplumumuzun buna benzer bütün cahil topluluklarında olduğu gibi bu kitlenin de çağdaş rehberleri var. Günümüz insanlarının hayat kitabı ve modern dünyanın en önemli silahları olan sosyal medya, televizyon vb. mecralar yine başrolde. Kafasını kitap yerine ekrana gömen günümüz Müslümanları dinini de bu yerlerden öğreniyor. Onların öğrettiği kadar Müslüman oluyor. Böylece modern dindarımız hem kendine Müslüman diyor hem de din karşıtlığının temellerini atan laikliği çağımızın bir gereği gibi görüp benimsiyor. Acaba bu arkadaşlar bu laiklikte ne buluyor. Yoksa bu sihirli bir kelime mi? Söyleyen kişileri çağdaş ve modern bir medeniyete mi ışınlıyor. Ya da ağızlara sakız olmuş popülaritesi sayesinde mi bu kadar mühim geliyor kulaklara? Neyse…

İktisadi ve fenni ilerlemenin geçmiş ile köprüleri yıkmayı gerektirdiğini düşünen bu kitle için açık açık söyleyemeseler de İslam şeriatı geçmişe takılı kalmış bir söylevdir. (Zaten sözde reform hareketleri de bu aklın ürünüdür.) Hatta sözde çağdaşlıkları önünde en büyük engeldir. Böyle dar kafalı ve beyin donduran sonuçlara ancak İslam’ı tanımamış öğrenememiş bir kişi ulaşabilir. Hâlbuki bu şahıslar kafalarından kılıç hülyalarını çıkarıp İslam’ın kıyamete kadar sürecek mesajını anlamaya çalışıp doğru kaynaklardan araştırsa; Terakkinin kuru bir taklitçilikle değil, İslam ile mümkün olacağını görecektir.

Peki, bu şartlar altında Müslümana nasıl bir iş düşüyor. Öncelikle bu insanların dar pencereli bakış açılarının açılmasına çaba sarf etmek gerekir. Bu iş de karşı tarafı odaklanıp onu azarlayarak değil önce Müslüman kişinin kendini rol model olarak görmesiyle başlar. Yani olay yine bizde başlar. Kişi, şeriatı kendi tatbik edecek ki diğer insanlar da çeşitli güçler tarafından fonlanan terör örgütlerine bakarak şeriatı okumasın. Karşıt insan Müslüman kişiyi gördüğünde ‘’İşte gerçek Müslüman böyle olur, kendini düzen sağlayıcı sananlar bizi medyada gösterdikleri kiralık katillerle kandırmaya çalışıyorlar’’ desin. Tabi tüm bunlara rağmen hala burnunun dikine giden kalbi mühürlü, inatta keçiyi aratmayacak kişilerde olacaktır. Onlara verilecek en iyi cevap lekum dinukum ve liye din deyip çekilmektir. Bu bir kaçış değil akıl sağlığımız için bir gerekliliktir. Çünkü ne kadar uğraşılsa da o kişiler için bir ikna yolu bulunamayacaktır. Nasıl bulabiliriz ki!

Allah Teala’nın Selamı üzerinize olsun.

Elhamdülillah, vessalâtü vesselâmü alâ Resûlillah.

Bizler zihin olarak garip bir işleyiş mekanizmasına sahibiz. Çoğu zaman hayatı, sanki hiç bitmeyecek bir senaryonun figüranıymışız gibi, bir tür “otomatik pilot” modunda yaşarız. Sabah içtiğimiz çayın tadı, pencereden sızan gün ışığı veya en yakınımızın her gün duyduğumuz sesi, zihnimizde “zaten orada olanlar” kategorisine hapsedilir. Her an her şeyi kaybedebileceğimiz gerçeğiyle yaşamak, aynı zamanda en büyük körlüğümüzdür.

Arap şiirinin sarsılmaz kalesi Mütenebbi, o keskin tespitiyle konunun en hassas yerine dokunur:

“Yitirdiklerimiz arasında en acısı, kaybetmeden hemen önce benzeri olmayanı bulmuş olmamızdır.”

Bu beyit, sıradan bir kayıp durumunu anlatmaz. Buradaki trajedi, kaybın kendisinden ziyade, kaybın gerçekleştiği “zaman dilimi” ve o andaki “farkındalık seviyesi” ile ilgilidir. Bir şeyi kaybettiğinizde üzülürsünüz; ancak o şeyin “benzeri olmadığını” tam yitirme eşiğinde idrak ettiğinizde, bu üzüntü bir yıkıma dönüşür. Neden? Çünkü zihin, elindekinin değerini kavradığı an ile onu koruma şansını kaybettiği an arasında sıkışıp kalır.

İnsan, bir nesnenin veya duygunun ulaşılamaz ya da yitirilmek üzere olduğunu anladığında, ona atfettiği değeri katlayarak artırır. Bu buluş anı, aslında nesnenin değiştiği an değil, bizim bakış açımızın berraklaştığı andır. Gözümüzdeki perde kalkar, sahip olduğumuz dostun, aşkın ya da fırsatın benzersizliğini görürüz; ama tam o sırada kapı arkamızdan kapanmıştır.

Farkındalık Eksikliği

Günlük hayatın gürültüsü, bizi elimizdeki cevherlere karşı sağırlaştırır. Bir dostun fedakârlığını “görevi” sanırız, bir sevgilinin varlığını “garanti” görürüz. Ancak ayrılık saati gelip çattığında, o kişinin boşluğunun hiçbir şeyle dolmayacağı gerçeğiyle yüzleşiriz.

Bulmuş olma hali, bir tür geç kalmış aydınlanmadır. En iyiyi, en güzeli, “eşi benzeri olmayanı” buluruz ama onu tutacak vaktimiz kalmamıştır. Bu durum, kişinin sınırlı iradesi ile zamanın sonsuz ve acımasız akışı arasındaki o meşhur çatışmadır.

Hatıraların Ağırlığı

Bu sadece bireysel bir acı değildir. Bir değeri tam yitirirken fark etmek, o değerin hatırasını da bir “yük” haline getirir. Eğer kaybetmeden önce fark etmeseydik, kaybımız sıradan bir eksilme olacaktı. Ancak “benzersizliği” tescillenmiş bir kaybın hatırası, ruhumuzun odalarında sürekli yankılanan bir sese dönüşür.

Minnettarlık bilinciyle yaşayan insanların, kayıplar karşısında daha dayanıklı olurlar. Çünkü bu kimseler, “benzeri olmayanı” kaybetmeden çok önce bulmuş, onunla vakit geçirmiş ve değerini anın içine yaymışlardır.

Geç Kalmamış Bir İdrak Mümkün mü?

Bu durum, bizi karamsarlığa itmek yerine, gözlerimizi bugüne açmaya davet etmelidir. Madem en büyük acı, kaybetmeden hemen önce fark etmektir; öyleyse elindekini henüz kaybetmemişken bulmak önemlidir.

Bir dostun gülüşünü, bir anne babanın duasını, bir başarının tadını, o hala avucumuzun içindeyken “benzersiz” ilan etmek mühimdir. Hayat, sürekli bir akış ve kaçınılmaz kayıplar silsilesidir. Bu akışın içinde savrulmamak için, sahip olduklarımıza minnetle ve dikkatle bakmayı öğrenmeliyiz. Yarın bir gün bir şeyi yitirdiğimizde, en azından “ben onun değerini zaten biliyordum ve tadını da elimden geldiğince çıkardım” diyebilelim.

Elhamdülillah, vessalâtü vesselâmü alâ Resûlillah.

İnsan, yaratılışı gereği bir şeye bağlanır; sevmek, tutunmak, bir şeye anlam yüklemek ister. Kalp boşluk kabul etmez; ya hakikatle dolar ya da geçici suretlerle. Bu yüzden insanın asıl meselesi bağlanıp bağlanmamak değil, neye bağlandığıdır.

Dünya hayatı, ilk bakışta insana son derece gerçek görünür. Acılar gerçek, sevinçler gerçek, kazanılanlar ve kaybedilenler gerçektir. Fakat bu gerçeklik hissi, hakikatin kendisi değildir. Kur’ân-ı Kerîm’de dünya, aldatıcı bir metâ, geçici zevk ve faydalanma (Âl-i İmrân, 3/185) olarak nitelendirilir; çünkü kendisini hakikat gibi sunar, fakat kalıcı değildir. İnsan kalbi ise kalıcı olana göre yaratılmıştır. İşte problem tam da burada başlar: fani olanla baki olanın yer değiştirmesi.

Kalbin Yanılması

Kalp, sevdiği şeyi büyütür. Bazen bir insanı, bazen bir ideali, bazen bir işi, bazen de kendi benliğini. Sevilen şey, zamanla sadece sevilen olmaktan çıkar; güven kaynağına, anlam merkezine, hatta kulluk edilen bir put hâline gelir. Bu put her zaman heykelden yapılmaz; belki çok daha sessizdir. Bir insanın kalbinde “Onsuz yaşayamam” dediği her şey, aslında kalbin yanlış yere tutunduğunun işaretidir. Burada ince bir ayrım yapmak gerekir:

İslâmiyet, dünyayı terk etmeyi değil, dünyayı kalpten çıkarmayı öğretir. İnsan çalışır, sever, üretir, evlenir, dostluklar kurar; fakat bunların hiçbiri kalbin tahtına oturmamalıdır. Kalbin sahibi tektir; Oraya Allah’ın rızasından başka bir şey yerleştirildiğinde, kalp yavaş yavaş huzurunu kaybeder.

Bu noktada Arap şiirinin en keskin zekâlarından biri olan Mütenebbî’nin şu beyti, insanın yüzüne söylenmiş acı bir hakikat gibidir:

“Hayatta sevgiliden sana düşen pay,

Uykuda gördüğün bir hayalden sana düşen pay kadardır.”

Bu beyit, basit bir aşk hayal kırıklığından çok daha derin bir şey söyler. Buradaki “sevgili”, yalnızca romantik anlamda bir sevgili değildir. Bu kelime aslında, kalbin meylettiği her şeyi kapsar: insan, makam, servet, şöhret, hatta insanın kendi nefsi.

Ayrıca Mütenebbî burada son derece sarsıcı bir benzetme yapar:

“Hayattaki en çok bağlandığın şeyin sana vereceği karşılık, rüyada gördüğün bir hayalin sana verdiği kadardır.”

Rüyada insan güler, ağlar, korkar, sever. Kalbi hızlanır, yüzü terler. Her şey gerçektir ta ki uyanana kadar. Uyandığında ne kalır? Birkaç silik görüntü, kısa bir his ve ardından bir boşluk. Mütenebbî der ki: Hayat da böyledir. Sevgililer, tutkular, bağlar… Hepsi uyanış anında anlamını yitirir. Bu beyit aslında şunu sorar:

“Uyandığında elinde ne kalacak?”

Ölüm: Uyanış Anı

Ölüm, yok oluş değil; uyanıştır. Dünya bir uyku, ölüm ise sabah vakti gibidir. İnsan dünyadayken kendisini çok ciddiye alır; kırılır, gururlanır, üzülür, kibirlenir. Tıpkı rüyadayken gördüklerini gerçek sanması gibi. Oysa ölümle birlikte, insan geriye dönüp bakar ve şunu fark eder:

“Bunca bağlandığım şeyler, bir rüya sahnesinden ibaretmiş.”

İşte bu yüzden gönlünü Allah’tan başkasına bağlayan insan, aslında uykuda bir hayale âşık olmuş gibidir. Hayal güzel olabilir, fakat hayal kalıcı değildir. Hayalin en büyük kusuru, terk etmeye mahkûm olmasıdır. Beytteki gerçek, tam olarak buradadır:

“Ne kadar sevmiş olursan ol, sevdiğin şey fanidir.

Ne kadar bağlanmış olursan ol, bağlandığın şey senden önce veya sonra yok olacaktır.”

Kalbin İstikameti

Buradan çıkan sonuç, sevgisizlik değildir. Bilakis, sevginin yerli yerine konmasıdır. Kalp Allah’a bağlandığında, diğer sevgiler anlamını kaybetmez; aksine doğru ölçüsünü bulur. Kişi insanları Allah için sever, işi Allah için yapar, başarıyı Allah’tan bilir. Böylece sevgi yük olmaktan çıkar, kulluğa dönüşür. Kalbini Allah’tan başkasına bağlayan insan ise sürekli bir tedirginlik hâlinde yaşar: Kaybetme, terk edilme, değersizleşme ve daha niceleri. Çünkü dayanağı kırılgandır, fanidir. Oysa Allah’a bağlanan kalp, kaybettiğinde yıkılmaz. Çünkü bilir ki hakiki sevgili gitmez, eksen kaymaz, merkez dağılmaz.

Nihayetinde…

Mesele dünyayı terk etmek değil; dünyayı kalpten çıkarmaktır. Kalbi Allah’a bağlamak, sevgiyi azaltmaz; onu ebedî kılar. Faniye verilen sevgi tükenir, baki olana verilen sevgi ise insanı taşır, yükseltir ve özgürleştirir. Kalbin gerçek huzuru, yalnızca hakiki sevgilidedir. Gerisi, uykuda görülen bir hayal kadar…

Yakın zamanda medyaya acı bir haber düştü. İstanbul Boğazı’nda bir genç, hayatına son vermek üzere köprüye çıkmış; bir diğeri ise onu “Atlayacaksan atla, 4K çekiyorum; hafıza dolacak.” diyecek kadar umursamaz, hatta alaycı sözlerle kayda alıyordu. Bir insanın trajik ölümü başka bir insanın eğlencesine nasıl dönüşür, anlamak güç.

İntihara sürüklenen o genç kim bilir neler yaşadı? Hangi acılar onu hayattan kopardı? Belli ki onu hayata bağlayacak ne dünyası kalmıştı elinde ne de ahiret düşüncesi…

Peki ya videoyu çeken kişi? Onu bu laubaliliğe sürükleyen neden neydi? Onu durduracak hangi değere, hangi insani sınıra, hangi kutsala sahipti?

Sanki iki ayrı uçta duran bu iki genç, aslında aynı yokluğun, aynı manevi çöküşün farklı yüzleriydi.

Bu manzaraya bakınca insanın içi burkuluyor. Bir yanda kendini boşluğa bırakarak hayatına son veren bir genç, diğer yanda o boşluğu bir “içerik üretme fırsatı” gibi gören bir başka genç…

Sosyal medyada bir hayvanın ölümüne dahi günlerce “duyar kasan” insanlar, bir insanın kendini öldürmesine böyle kayıtsız kalabiliyor; hatta dalga geçerek çektiği videoyu “beğeni” elde etmek amacıyla sosyal medyada yayınlıyor.

Bu trajedi tam olarak “modern zamanın” insana dayattığı duygusuz, kutsalsız, sınırsız bir çürümenin kaçınılmaz sonucudur.

Peki Müslüman bir toplum nasıl bu hâle geldi?

Biz nerede hata yaptık?

Toplum bu kadar savrulmuşken devletten bireye, diyanetten tarikata, STK’dan cemaate kadar hepimiz ne yapıyoruz?

Her gün onlarca genç içine düştüğü boşluk nedeniyle intihara, alkol ve uyuşturucu maddeye sürüklenirken biz onları kurtarma adına ne yaptık?

Kaç genci elinden tutarak bu bataklıktan kurtarabildik? Hangimizin böyle bir çabası var?

Dünya, insanlık tarihinde eşi benzeri görülmemiş bir yozlaşma yaşarken biz, çözüm üretmek yerine birbirimizi suçlamakla vakit harcıyoruz.

Gençlik elimizden kayıp giderken biz hâlâ birbirimizin ayağını kaydırmakla, önüne taş koymakla meşgulüz.

Oysa asıl sorumluluğumuz;

‎“لَأَنْ يَهْدِيَ اللهُ بِكَ رَجُلًا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ يَكُونَ لَكَ حُمْرُ النَّعَمِ”

“Allah’ın senin vasıtanla bir kişiyi hidayete erdirmesi, senin için kızıl develere sahip olmaktan daha hayırlıdır.” hadisi şerifinin gereği olarak, insanı kazanmak ve onu doğruya yönlendirerek hayatına dokunmaktır.

Gençlere iman, salih amel, sevgi ve şefkat gibi hem dinî sorumlulukları hem de insanî erdemleri veremezsek bundan daha acı sahneler görmemiz kaçınılmazdır. Çünkü “modern çağ”, insanı öyle bir boşluğa sürükledi ki onu durduran bir sınır kalmadı. Onu durduracak tek bir kırmızı çizgi bile kalmayınca geriye savrulmuş ruhlar, kayıp zihinler ve paramparça hayatlar kalıyor.

Evet, biz gençlerimizi manevi açıdan doyuramaz, ruhlarına yön veremezsek düşecekleri boşluk sadece onların değil, bütün bir toplumun ve geleceğin iflası anlamına gelecektir.

Hedefi olmayan birinin hayatı, tıpkı denizde sürüklenen bir şişe gibidir; nereye gideceği, suyun akıntısının ve rüzgârın esintisinin insafına kalmıştır. Ne kadar güçlü olursa olsun akıntının ve esintinin yönüne göre savrulur, sonunda bir kıyıya vursa bile oraya bilinçli bir seçimle değil, tesadüfen varmıştır. Oysa asıl güç, yelkenlerini açıp yönünü belirlemekten geçer. Hedef, o yelkeni açmanızı sağlayan ve adımlarınıza anlam katan yegâne şeydir. Hedefiniz olduğunda hayatınızda bir taslak oluşur. Her sabah uyandığınızda neyi inşa edeceğinizi, hangi tuğlayı koyacağınızı bilirsiniz. Bu, sadece bir başarı hikâyesi yazmak değil, aynı zamanda kendinize duyduğunuz saygıyı pekiştirmektir. Çünkü kendini boşa harcamayan insan, kendine en büyük değeri vermiş demektir.

Peki, sizin hayat taslağınızda ne var?

Bugün birçok insan başarısız olduğu için değil, yönsüz olduğu için yorgundur. İçlerinde parlayan ışık, tonlarca toprağın altında kalmış bir mücevher gibi sessizce bekler. En büyük engel, dış dünyanın gürültüsüdür. Sosyal medyanın dayattığı sahte başarı hikâyeleri ve bitmek bilmeyen "ne olmalı" listeleri, bizi kendi iç sesimizden uzaklaştırır. Bu gürültüde bir hedef belirlemek cesaret işidir. Çünkü bir taslak, aynı zamanda bir sorumluluktur. Başarısızlık ihtimalini gösterir. Oysa asıl başarısızlık, hiç taslak çizmeden hayatı gelişine yaşamaktır. Çünkü taslağı olmayan bir bina rüzgârda ayakta duramaz. Ufak bir sarsıntıda yara alabilir. Hedef sizin sığınağınızdır. Size yön verir, düştüğünüzde tekrar ayağa kalkmanız için bir sebep sunar ve her şeyi daha anlamlı kılar.

Bu dünyada üç tip insan vardır: Birincisi, ne için var olduğunu bilmeden sadece günü dolduran, savrulan gayesizler. Onların en büyük sıkıntısı, anlık mutluluklara bağımlı kalmaları ve derin bir boşluk hissiyle yaşamalarıdır. İkincisi, gaye gerektiğini bilip sürekli konuşan ama ilk adımı bir türlü atmayanlardır. Onların yelkenleri vardır ama rüzgârı beklerken o rüzgârın kendi nefesleri olduğunu unuturlar. Bu kişiler teoride uzman, pratikte ise eylemsizdir. Üçüncüsü ise her sabah hedefle uyanan, her akşam ona bir adım daha yaklaşmanın huzurunu yaşayanlardır. Tıpkı her fırça darbesini bir şahesere dönüştüren ressam gibi onların her eylemi anlamlıdır.

"Ameller ancak niyetlere göredir. Herkesin niyeti ne ise eline geçecek odur." – Hadis-i Şerif

Unutmayın, bir hedef belirlemek bu hedefin mükemmel olacağı anlamını doğurmaz. Önemli olan, hangi yöne ilerlediğinizi bilmektir. Bu bazen bir şehri gezmek, bazen bir dil öğrenmek, bazen de sadece her gün 10 dakika meditasyon yapmaktır. Hz. Peygamber'in de belirttiği gibi niyetiniz sağlam olduğunda o niyetin sizi hedefe ulaştıracak yolları bulacağını biliriz. Hayatta gerçekten bir hedefiniz varsa zaman geçmez. Geceler heyecandan uykusuzlukla geçer. Sabahlar sizi yatağınızdan kaldırır.

Kendinize şunu sorun: Yarın sabah beni yataktan kaldıracak olan şey nedir? Eğer cevabınız yoksa o taslağı çizmenin tam zamanıdır. Çünkü uğruna yorulmaya değer bir niyeti olan hiçbir zaman boşta ve zorda değildir. Hedef, insana hayat verir.

Kiralık kafalar veya aklını belirli bir zümreye kiraya verenler; bu gibi tabirler belirli bir insani ideolojiye körü körüne bağlanan insanlar içi günümüzde kullanılan bir tabir. Belirli şahısların zihninde öyle veya böyle gelişmiş fikirlerin bir grup alıcı tarafından maddi, manevi, toplumsal veya ahlaki bir teraziye konulmaksızın kabul edilmesi ve bu eksende savunulması da diyebiliriz. Burada dikkatinizi celbetmek istediğim bir husus da bu işlemi insandan insana olarak tanımlamam ki yeri gelince bunun nedenini açıklamaya çalışacağız.

Günümüz toplumunda bu taifeyi temsil eden, benim de yazımda hedef kitlem olan kişilerde batıca modernite ve çağdaşlığın kiralık kafalarıdır. Dediğimiz gibi buradaki çağdaşlık ve modern gibi kavramları batıca ele alıyoruz. Çünkü konumuzun özünü teşkil eden unsur buradan çıkmaktadır. Bahsedilen kişilerin insanları çağdaş- mağara adamı, modern – post modern şekilde sınıflandırmaları da bu çerçevede yaptıkları akli kıyasın bir ürünüdür. Yani kafalar daha işin başında bu tabirleri onların ıstılahı ile (bir süzgeçten geçirmeksizin) almak ile kiraya veriliyor. Bu insanlar kendilerince çağdaş batının kendileri için en iyiyi bildiğini (Çünkü batı güçlü ve dünyaya hâkim, teknolojik olarak gelişmiş, bu arkadaşlar için insanlık seviyesi bunlarla ölçülebildiğinden; batının bu birikimi kimden nasıl ve ne yollarla aldığından, sonra aldıkları toplumları ne hale getirdiklerinden bahsetmek tabi ki gereksiz kalacaktır.) ve hayatlarını da bu minval üzere düzenlemeleri gerektiğini, hem ayrıştırmayacağım deyip hem de insanları nasıl bu kıstasla sınıflandırabilirim diye düşünürler. Mesela günümüzde belirli bir zümre (başlarını elbette İslam düşmanları çekiyor) tarafından çokça istismar edilen İslam da kadın-erkek ilişkisi ve kadının konumu meselesi. Karşıt görüşlerin en çok itiraz ettiği mevzu da kendi tabirlerince İslam’da kadın-erkek eşitsizliğinin bulunması. Tabi ki bu düşünce onların kendilerine ait değil ev sahibinin yerleştirdiği bir fikirdir. Zaten geneli bu konuda fikirlerinin arkasında durmaktan acizdirler ve kolayca ikna edilirler. Çünkü bu fikri batıdan geldi diye öyle benimsemişlerdir ki hakkında hiç derin bir tefekkürde bulunmamışlardır. Konuya dönersek burada öncelikle eşitlik kavramın ele almak lazım. Eşitlik nedir? Eşitlik demek iki taraf arasında aynı pay dağılımı, demokratik bir tabirle yasalar karşısında herkesin aynı statüye sahip olması demektir. Şöyle yukarıdan bakınca harbi güzel bir olaymış bu eşitlik, peki adalet bu şekilde sağlanabiliyor mu? Herkes bir kendine sorsun bunu.

Adalet kavramı eşitlikten önce çıkmış ilahi bir tabirdir. Adalet hak sahibine hakkın koyduğu hatasız kurallar karşısında hakkı neyse onu vermektir. Yani adalet tanımı eşitliğe göre daha has ve akla daha uygun bir kavramdır. Demek ki bir yerde doğru söylüyorlarmış. Böyle bakınca İslam da kadın-erkek arasında eşitlik yok, hakkın koyduğu bir adalet var. Çünkü her iki tarafa da toplumdaki konumu kişisel bünyesi ve iradesi dikkate alınarak haklar verilmiştir. Elbette insan fıtratını tam manası ile ancak yaratıcısı anlayabilir. Burada bile kiralık kafalardaki tek yönlü bakış açısı ve dar zihniyet belli oluyor. Zaten o arkadaşlar eşitlik kavramı kısmında çoktan aramızdan ayrıldılar, çünkü onlara böyle talimat geldi.

Tamam, biz bu kadar konuştuk ama onlar da demez mi siz de aklınızı şeriata kiralamışsınız Derler tabi ki. El cevap:

1- Kullarına kitabında sürekli düşünmeyi, fikretmeyi ve okumayı telkin eden bir Rabbin (Allah c.c.) dininin mensubu olan kişi yani Müslümanlar zaten bilir ki mülk Allah’ındır ve biz de onun kulu ve kölesiyiz. Bu bir tercih değil hakikattir ve insanları bu düşünceden uzak tutan şey nefislerinin bunu ağır görmesidir. Evet, kendini yaratan o yüce varlığa karşı bile kibirli olmaktan korkmaz bu insan. Yani Müslüman kafasını kiraya veren değildir. Zaten kafa onun değildir ki o sadece bir emanetçidir. Emanetini hakkıyla teslim etmek için çabalar. Bu yolda da rabbinin kulu da olur kölesi de köpeği de.

2- İkinci bir husus da yazımızın başında kiralamayı insan odaklı bir ilişki olarak tanımlamıştık. Çünkü karşımızdaki kişi gayri Müslim olmadığı sürece bilir ki şeriat Allah(c.c.)’ın kulları hakkındaki kanunudur ve bozulmadan bize gelmiştir. Bunlara uymak Müslümanım diyen kişi için zorunluluktur. Çünkü yeryüzündeki tek doğru ve hatasız kanun kendisi de hatalardan münezzeh olan Allah (c.c.)’ın kanunlarıdır. İnsanlar ise (Peygamberleri de Allah Teâla hatadan korur.) nefis sahibidir ve akılları hataya açıktır. Doğal olarak ortaya sürdükleri fikirler ve koydukları kurallar da doğaları gereği hatadan boş olamaz tam olarak adaleti sağlayamaz. Bu yüzden hem manevi olarak hem de sahih bir akılla düşünürsek şeriata uymak bir kiralama işlemi değil. Akli ve nakli ilmin bizi ulaştırdığı bir gerçektir.

Bu iki cevap gibi daha bir sürü cevap verilebilir. Ancak bu yazıda amaç bu kesimin zihin yapısını azda olsa anlatabilmek. Görüşlerine karşı yapabileceğimiz tenkitler için ayrı bir yazı gerekir.

Biraz daha geriye dönecek olursak kadın-erkek ilişkisi üzerinden eşitlik ve adalet kavramlarından ve kapsamlarından bahsetmiştik. Tabi ki bu sadece bir örnek üzerinden yaptığımız bir açıklamaydı. Burada çerçeveyi genişletip dinin dışında kültürel ve örfi meselelere değinirsek burada da kiralık kafalarla karşılaşmak sizi şaşırtmasın. Zaten batı düşünce sistemi bir medeniyete uyum sağlamak istediği zaman ona uymaz onu kendine uydurur bunu da işte bu kiralık hayran kitlesi sayesinde yapar. Bu şimdi de böyleydi geçmişte de. Belki de batı dışı halklar batıya bakacakları yerde biraz da önlerine baksalardı şimdi dünya çok farklı yerlerde olabilirdi. Çünkü tarihe bakarsak görürüz ki batı düşüncesi ve teknolojisi İslam dünyasının etkisiyle gelişmeye başlamıştır. Yani bu kudret zaten bizde mevcuttur tek yapmamız gereken taklitçilikten uzak kendi özgünlüğümüzle yeniden bir altın çağ başlatmaktır. Neden olmasın; çağdaş, modern ve daha birçok tabirin manasını niye batıca görüyoruz Ortadoğu’nun Asya’nın mazlum halkları kendi özüne uygun, dinine, milletine uygun bir çağdaşlık yakalayamaz mı? Zamanında bu İslam medeniyetiyle gerçekleşti o devir çağdaş ve modern olan İslam’ın çağdaş ve modern dediğiydi. Bir kez olmuşsa bir daha neden olmasın…

Yazımızın sonuna geldiğimizde kiralık kafalar hakkında aklınızda az buçuk bir tasavvur oluşmuştur. Artık onları tanıyabilirsiniz. Zaten kendilerini göstermeyi severler çünkü onlar zaten çağdaş!

Allah’ın (c.c.) Selamı Üzerinize Olsun…

Siz buna aydınlanma deyin veya Rönesans olsun veya şirin gözükmesi için zihinlere yerleştirilen başka bir isim ben buna bir nevi modern kölelik gözüyle bakıyorum. İlk başlangıcı İtalya’dır. Sonrasında ise bilimin gelişmesiyle yayılmış ve Avrupa’da duruma hâkim olmuştur. Tabi bu aydınlanma sürecinde insanın daha erdemli olması gerekirken aksine insanlık kendini kaybetmiştir. İlk yüzyılı göreceli olarak iyi hoş geçen bu çağdaşlaşma hareketi sonrasında kapitalizmin doğuşuyla yerini barbarlığa bırakmıştır. Artık keşfedilen her icat ve her düşünce insanlığa bir yararı olması amacıyla değil, bu düzeni beslemek ve büyütmek içindi. Kitleleri kontrol etmek için farklı isimler altında ama aynı amaca hizmet eden ideolojiler çıktı. Batının insanları daha ilk aşamada sözde çağdaş oldular. Ama bir sorun vardı. Bütün dünya çağdaşlaşmalıydı. Ya da çağdaşlık adı altında batıya hizmet etmeliydi. İşte burada sömürgeler dönemi başladı. Batılı beyaz adam tüm dünyaya kendince bir adalet sundu. Ama karşılığında insanı insan yapan her şeyi istiyordu. Çünkü kapitalizmin dini, ırkı, ya da bir kültürü yoktur, amacı tekdüze bir insancılıktır. Sana sürekli yeni şeyler sunar ve akımlar ortaya çıkar herhalde buna moda diyorlar. Tatbikî gösterim biçimi farklıdır aracıları vardır. İnsanlarda koyun psikolojisiyle bunu takip ederler. Sonuç ise sürekli beslenen bir para ağıdır. Her on yılda bir öncesinin modası küçük değişiklerle yeniden servis edilir yani üretici bir sistem de değildir. Zaten amaç üretmek değil ne olursa olsun sistemin devamlılığını sağlamaktır. Bu sistem aynı zamanda sürekli kendine bir düşman bulur. Bazen bu düşmanı kendisi üretir. Bazen de dinlerle savaşır. Bu gibi savaşların başlıca silahı medyadır. Medya öyle bir silahtır ki onunla herkesin ağzına bal çalıp istediğiniz düşünceye yönlendirebilirsiniz. Sonuçta izlediği TV kanalının zihniyetine sahip ‘’me’’leyen milyonlarca koyun ve her birinin karizmatik bir çobanı vardır. Ve onun yaptıkları hep güzeldir. Dedik ya bu sistemin dini yok burada olay kölelik diye işte burada kişi çoktan köle olmuştur. İlla din istiyorsan sana din olarak hümanizm seçilmiştir.

Günümüze geldiğimizdeyse modernite her zamankinden daha vahşi yeni düşmanı ise İslam. Aslında yeni bir düşman değil 1400 yıldır bir savaş var ancak şuan daha önce bulamamış olduğu fırsatlara sahip bir modernite var. Çünkü İslam’ı yaşayan kitlelerin de artık zihinleri etkilenmeye başlamış. Müslümanların bir halifesi Osmanlı gibi bir hami devleti kalmamış. Müslüman adam artık çok yalnız. Çünkü İslam birliği bozulmuş. Herkes kendi derdinde Çoğu İslam ülkesi kendini kapitalizme teslim etmiş. Ve artık ruhları ölmüş.

İşte modernite, ruhsuz peki insanların her şeyini alırken ruhlarını da alıyor hala nasıl ruhsuz. Çünkü ruhlarını alıyor ve onu kendi hamuruyla karıştırıyor sonuçta ise bir şey kalmıyor. Zaten modernistlerin birçoğu ateisttir. Ve ruhu kabul etmezler. Onlar için her şey madde ve maddiyatçılıktır. Bu çerçevede zihinleri de boş bir kutudur. Amaç madde planında kapitalizme köle olan insanı ruh planında yok etmektir.

İşte burada iş sana düşüyor genç adam, burada saldırı altında olan senin ruhun, dinin, istikbalin. Burada, yığınları kontrol edecek ancak senin ufkun ve düşüncelerin. İçindeki şuurla dolmalı hücrelerin. Dolmalı ki gün gelince İslam diyarları açsın bahar çiçekleri…

Hiç unutmam, bir gün şöyle demişti:

“Bir beldeye gittiğinizde evvela mezarlığına bakın, sonra halkın şîvesine kulak verin. Bir millet ölüsüne nasıl muamele ediyorsa, dirisine de öyle davranır.”

O gün bu söz zihnime bir mühür gibi basıldı. Yıllar geçti; ne mühür söküldü ne de o sözün ağırlığı hafızamdan silindi.

Kelimelerin Canı Vardır

Derslerimizde sadece tarihten değil, kelimelerin ruhundan da bahsederdik. “Bir kelimeyi kaç türlü söylersiniz?” diye sorardı hocamız. Kimimiz “havlu” derdi, kimimiz “peşkir” ya da “yağlık”… “Tuvalet” mi dersiniz, yoksa o eski ve mahcup ifadesiyle “ayakyolu” mu? Hepsi aynı kapıya çıksa da, her biri başka bir hayatın, başka bir edebin kapısını aralardı.

O vakit anladım ki bir kelimeyi kaybetmek, sadece bir sesin susması değildir. Bir yaşayışın, bir estetiğin, bir hatıranın göçüp gitmesidir. Şîve dediğimiz şey, o devasa millî hafızanın en canlı, en sıcak nefesidir. Mezarlık geçmişimizi saklar; dil ise o geçmişi bugün konuşturur.

Ozanlık Saz Çalmak Değil, Bir “Hâl” Kuşanmaktır

Dili en güzel kullanan, sözüyle sazı birleştiren kişilerden biri de ozanlarımızdır. Geçenlerde eski notlarımı karıştırırken hocamızın ozanlar üzerine bir yazısına rastladım. Okurken, kaybolan bir değerin acısını içimde hissettim. Çünkü bugün ozanlığı sadece saza vurulan bir mızraptan ibaret sanıyoruz. Oysa ozanlık kuru bir zanaat değildir; diplomayla, atölyeyle, teknikle elde edilmez. Ozanlık ağır bir yaşanmışlık ister.

Seher vaktinin o bıçak gibi keskin ayazını yüzünde duymayan, harman yerinin tozunu yutmayan, poyrazla lodosun kavgasını bilmeyen bir gönülden yanık bir söz çıkar mı? Kurdu, kuzuyu, kartalı tanımayan; başağın sararışındaki o hüzünlü güzelliği görmeyen; çiğdemi toprağın bağrından koparıp koklamayan biri hasreti neye benzetebilir?

Sevdiğinin boyunu serviye benzetmek için önce o servinin rüzgârda nasıl salındığını görmek gerekir. Kaşı yaya, kirpiği oka teşbih etmek; yayı da oku da kalbinde hissetmekle mümkündür. Gökyüzüne başını kaldırıp bakmayan, yıldızın parlaklığından nasıl dem vurur?

Şimdilerde köyler boş, yaylalar ıssız. Çocuklar toprağın kokusuna değil, ekranın soğuk camına dokunarak büyüyor. Balkon saksısındaki çiçekle kırdaki gelincik bir olur mu? Biri süstür; diğeri toprağın sırrıdır.

Makine Şiir Yazar mı?

Şimdi bir de “yapay zekâ” devri çıktı. Makineler şiirler diziyor, türkü formunda sözler sıralıyor. Ölçü tam, kafiye kusursuz… Lakin o içimizi sızlatan, “ah” dedirten o yanık hâl nerede?

Türkü hesapla yazılmaz; türkü bir dertle, bir hâl taşmasıyla doğar. Gurbet gecesinde, bir cenaze sabahında ya da onulmaz bir ayrılık vaktinde yüreğe düşen o ilk ateştir. Acıyı tatmamış, hasretle kavrulmamış, mezar başında dua ederken boğazı düğümlenmemiş bir algoritma bize neyi anlatabilir?

Makine kelimeyi dizer; ama o kelimeye “can” üfleyemez. Çünkü can, ödenen bedeldedir. Ozan dediğin, sözü başına dert açsa da o derdi başının üstünde taşıyandır.

Asıl Korkum

Benim korkum teknolojinin türkü söylemesi değil; bizim kendi kelimelerimizi, yani ruhumuzu kaybetmemizdir. Rüzgârın adını bilmeyen bir nesil yetişiyor. Karayeli, samyelini bilmeyen bir dil, hangi benzetmeyle gönül kuracak? Dere ile ırmağın farkını ayıramayan bir yürek nasıl çağlayacak?

Hocamızın o eşsiz tespitine bir ek de ben yapmak isterim: Bir millet kelimelerine nasıl sahip çıkıyorsa, türkülerine de öyle sahip çıkar. Çünkü biliyorum ki dil giderse türkü susar; türkü susarsa kalbimiz kurur.

Kelimelerimizi diri tutup hafızamıza bekçilik edersek, elbet bir yerlerden o yanık ses yeniden yükselecektir. Çünkü türkü, nihayetinde insandan, yani o bitmek bilmeyen ümitten doğar.

İnsan varsa, ümit hep vardır.

Selametle…

İnsan çoğu zaman kendini bağımsız, etkilenmez ve güçlü zanneder. “Ben buyum, kimse beni değiştiremez” der. Oysa farkında olmadan seslerimize ses, kelimelerimize kelime, hatta kalbimize yön çizenler vardır. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem bu hakikati, attar ve körük sahibi benzetmesiyle gözler önüne serer.

Güzel ahlak ve tevazu sahibi bir insanla dostluk, bir attarın dükkânına girmek gibidir. Orada uzun süre kalmasan, alışveriş yapmasan, eline bir şişe tutuşturulmasa bile, üzerine sinen bir koku olur. Bu koku bazen bir sabır, bazen bir sükûnet, bazen de incitmemek için gösterilen gayrettir. Attar sana “böyle ol” demez; fakat sen fark etmeden onun gibi olmaya başlarsın. Sözlerin yumuşar, bakışın derinleşir, benliğin törpülenir.

Buna karşılık kötü ahlaklı ve istikametsiz kimselerle kurulan yakınlık, körükçünün yanında durmaya benzer. “Ateş bana değmedi” dersin; fakat duman sinmiştir bile. Belki büyük bir günaha sürüklenmezsin, belki ilk adımda sınırı aşmazsın; ama kalbin kararır, yanlış sıradanlaşır, dil sertleşir. İnsan, ateşe değmeden de yanabileceğini çoğu zaman geç fark eder.

Bu noktada pişmanlık devreye girer. Kur’ân-ı Kerim, yanlış dostluğun ardından duyulan bu derin pişmanlığı çarpıcı bir ifadeyle dile getirir: “Yazıklar olsun bana! Keşke falancayı dost edinmeseydim. Andolsun, bana zikir geldikten sonra beni ondan saptırdı.” (Furkan Suresi, 25/28–29) Bu feryat, yanlış bir yönelişin itirafıdır. Çünkü insan çoğu zaman yaptığı yanlıştan çok, o yanlışa kimlerle yürüyerek vardığına yanar. “Ben aslında böyle biri değildim” cümlesi, yanlış arkadaşlıkların ardında kalan en ağır muhasebedir.

Yukarıdaki hadis bize sadece “iyi insanlarla arkadaş olun” demiyor. Daha derin bir uyarı yapıyor: Arkadaşlık, bir tercihten öte bir inşadır. Kiminle oturup kalkıyorsan, zamanla ona benzersin. Kalbini kimin yanına bıraktığını fark etmezsen, bir gün aynaya baktığında tanımadığın bir yüzle karşılaşman mümkündür.

Belki de insanın kendine sorması gereken asıl soru şudur: Ben başkaları için bir attar mıyım, yoksa bir körük mü? Yanıma gelenler benden sonra ferahlamış mı ayrılıyor, yoksa üzerlerine sinen bir ağırlıkla mı? Çünkü bazı insanlar girdikleri yere fark edilmeden huzur taşır; sözleriyle değil hâlleriyle rahatlatır, varlıklarıyla güven verir. Bazıları ise niyetleri öyle olmasa bile, bulundukları ortamda kalpleri yoran bir is bırakır; kırgınlık, huzursuzluk ve yorgunluk yayar.

İnsan sadece yaşayan değil; aynı zamanda inşa eden, dönüştüren ve yoğuran bir varlıktır. Tıpkı toprağa tohum bırakan bir çiftçi gibi ruhuna umut eker; duygularını sabırla işler, düşüncelerini taş taş üstüne koyarak yükseltir. Her sabah yıkılmış bir yanını yeniden ayağa kaldırır, her gece bir çatlağını sevgiyle onarır. Ancak en zorlu ve en kıymetli süreç, taştan bir binayı değil, insanın bizzat kendini inşa etmesidir.

İnşa etmek, yalnızca duvarlar örmek demek değildir. Gerçek ustalık; sağlam bir karakter, temiz bir vicdan ve güçlü bir irade çatısı kurmaktır. Tüm bunlar, hayatı anlamlı kılan mimari eserlerdir. Dış dünyanın karmaşası içinde kendi iç nizamını kurabilen kişi, gerçek bir mimardır. Zira herkes yıkabilir ama herkes yapıcı olamaz.

İnsan, bazen içindeki enkazdan saraylar yaratır. Acılardan merhamet, yoksunluktan şükür, kayıptan sabır ve yalnızlıktan bilgelik damıtır. Her düşüş bir temel kazısı gibidir; derine indikçe sağlamlık artar. Her kırık ise iç dünyada açılan yeni bir penceredir.

Unutma: İnşa edenler kadar yıkanlar da vardır. Kimi bir sözle, kimi bir bakışla bir ömrü yerle bir edebilir. Sen yıkıcı değil, onarıcı ol. Taş atma, taş koy. Yunus Emre'nin dediği gibi: "Dostun evi gönüllerdir, gönüller yapmaya geldim." İşte tam da bu ruha bürünmelisin. Çünkü bir gönlü onarmak, bir şehir kurmaktan çok daha değerlidir. İnsan, bazen en çok kendini yıkıp yeniden kurdukça büyür. Kendi harabesinden yeniden doğan kişi, artık sadece yaşayan değil, aynı zamanda yaşatan bir insandır.

İşte o zaman inşa ettiği şey sadece kendisi değil; çevresi, ilişkileri ve hatta geleceği olur.