وَاِذْ قُلْنَا لِلْمَلٰٓئِكَةِ اسْجُدُوا لِاٰدَمَ فَسَجَدُٓوا اِلَّٓا اِبْلٖيسَۜ اَبٰى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرٖينَ
(Bakara, 34)
Biz meleklere dedik ki: “’Âdem’e secde edin.’
Melekler de secde ettiler. Ancak İblis kibirlendi, büyüklendi ve hazreti Âdem’e secde etmedi; böylece kâfirlerden oldu.”
Buradaki secde, Allah Teâlâ’ya bizim namazda yaptığımız secde gibi değildir. Meleklerin secdesi, hafifçe öne eğilerek selam vermek anlamındadır. Yani melekler, Allah’ın emri üzerine hazreti Âdem’i selamlamışlardır.
Şeytan ise haset etti. Allah’ın emrine karşı geldi; nefsine söz geçiremedi, teslim olamadı. Oysa Rabbimizin secdeden kastı, hazreti Âdem’i selamlamak, yüce bir varlık olan insanı kendi kudretiyle yarattığını ilan etmekti. Bu secde, bir kulluğa değil; Allah’ın sanatını, yaratışını sena ve yüceltmeye dair bir selamdı.
Melekler, Allah Teâlâ’nın emrini en hızlı şekilde yerine getirerek hazreti Âdem’i selamladılar. Böylece Rablerine olan itaatlerini ve sadakatlerini ispat ettiler. Allah’ın emrini yerine getiren bu melekler, o secdeyi bir farz bilip eda ettiler.
Meleklerin hazreti Âdem’e selam verip onu sena etmeleri, Rablerinin emriyle olmuştur. Buradan çıkan en büyük delil şudur: Meleklerin hazreti Âdem’i yüceltmeleri, insan nesline, yani Âdemoğullarına saygının da bir göstergesidir. Bizler de peygamberlere tazim etmek, onlara iman etmekle mükellefiz.
Melekler bu tavırlarıyla Rablerine olan itaatlerini, şuurlu ve akıllı varlıklar olduklarını ispat ettiler. Diğer mahlûkata da şu mesajı verdiler: “Biz Âdemoğluna saygı gösteriyoruz; siz de göstermelisiniz.”
Fakat şeytan bu emre uymadı. Haset ve kibri yüzünden Allah’ın hikmetine baş kaldırdı. Oysa Allah’ın takdir ettiği her şeyde bir hikmet vardır. Melekler, Rablerine olan sadakatlerini, hamd ve senalarını hazreti Âdem’e yönelterek ispat etmişlerdir. Böylece şeytanın ne kadar cahil ve ilimden mahrum olduğunu da ortaya koymuşlardır.
Allah Teâlâ, meleklere ve şeytana, hazreti Âdem’in faziletli bir varlık olduğunu; ona üstün bir ilim verdiğini gösterdi.